阅读 卷 6 向真主祈祷,寻求庇护,远离自由意志的诱惑,远离自由意志的工具的诱惑。因为天地都曾抱怨并惧怕自由意志和自由意志的工具,而人类的创造则热衷于追求自己的自由意志和自由意志的工具。就如同病人会觉得自己的选择权很少,渴望健康,因为健康是选择权的来源,它能增加选择权。他们也渴望职位,以增加选择权。过去民族受到真主惩罚的原因是过度的自由意志和自由意志的工具。从未见过贫困的法老 诗联 247

M6:247 — گرچه دوزخ دور دارد زو نکال / لیک جنت به ورا فی کل حال

گرچه دوزخ دور دارد زو نکاللیک جنت به ورا فی کل حال
✦ 以中文呈现此诗联

M6:247

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的玛斯纳维讲座录音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گرچه دوزخ، عذاب خود را از او دور نگاه می‌دارد، اما بهشت در هر حال برای او بهتر است. معنا: این بیت به این نکته اشاره دارد که گرچه فرار از خویشتن و ناآگاهی ممکن است انسان را از عذاب و مسئولیت زندگی دور کند، اما راه رسیدن به بهشت و آرامش واقعی در پذیرش آگاهانه و ورود به بی‌خودی اصیل است که از هر گریز موقتی برتر است.

شرح

مولانا اینجا یک واقعیت مهم روان‌شناختی را در مورد انسان‌ها بیان می‌کند که صدالبته روانکاوان جدید نیز به آن پرداخته‌اند. می‌بینیم که آدمیان، «جمله عالم»، از اختیار و هستی خود می‌گریزند و به «سَرِ سَرمَستِ خود» پناه می‌برند؛ این فرار از هوشیاری و خودآگاهی‌ست. از نظر مولانا، انسان‌ها این کار را می‌کنند تا برای لحظه‌ای از هوشیاری رها شوند. چگونه؟ «ننگ خمر و زمر بر خود می‌نهند»، یعنی به شراب یا موسیقی‌های مضل و غفلت‌زا روی می‌آورند. این البته با سماع و نوای نی که خود مولانا می‌پسندید و از آن‌ها به عنوان ابزاری برای یادآوری «اصل خویش» یاد می‌کرد، متفاوت است.

چرا انسان‌ها چنین می‌کنند؟ چون «جمله دانسته‌اند که این هستی فخ است». همه فهمیده‌اند که این هستیِ خودبین و خودکام، این وجودِ مدعی، یک دام و زندان است. «فکر و ذکر اختیاری دوزخ است»؛ هرگاه انسان آگاه و مختارانه می‌اندیشد، خود را در جهنم می‌یابد. پس راه حل موقت، فرار «از خودی در بی‌خودی» است؛ یا به مستی یا به شغل، یعنی با غرق‌شدن در کار و مشغله، خود را سرگرم می‌کنند تا به خود فکر نکنند.

بیت حاضر پس از این تحلیل می‌آید و به این نکته می‌پردازد که گرچه این فرار از اختیار و هستی، ظاهراً انسان را از دوزخِ مسئولیت و رنج دور می‌کند («گرچه دوزخ دور دارد زو نکال»)، اما راهِ بهتری برای رهایی وجود دارد. این بیت تصریح می‌کند که «لیک جنت به ورا فی کل حال»؛ یعنی آن راه حقیقیِ بی‌خودی و فنای اختیاری، که در پیِ تسلیم در برابر حقیقت و یافتن معنای کشف‌شده است، بر هر گریزِ موقتی و ناآگاهانه برتری دارد. مولانا در اینجا انسان را به سفری از جنس «مرگ‌های بالاتر» دعوت می‌کند که متضمن حیات و تولد دوباره است، نه صرفاً گریز از رنج. این نه جبر است، بلکه درک جباریت حق و رهایی از بند «هستی» مدعی خویشتن است؛ رهایی‌ای که به جای فرار از دوزخ، به سوی بهشت حقیقی رهنمون می‌شود.

نکات کلیدی

  • بشر از خودآگاهی و اختیار می‌گریزد، زیرا آن‌ها را دامی از رنج و مسئولیت می‌یابد.
  • فرار از خودی به سوی ناآگاهی (از طریق مستی یا اشتغال) راهی موقتی برای دور شدن از رنج است.
  • فکر و ذکر اختیاری، اگر با خودبینی همراه باشد، خود جهنمی‌ست.
  • صرف دوری از عذاب دوزخ (مسئولیت)، نهایت هدف نیست؛ بهشت حقیقی در بی‌خودی اصیل است.
  • بهشت واقعی در پذیرش آگاهانه هستی و تن دادن به 'مرگ‌های بالاتر' برای تولدی دوباره است.

Sources: d6-s07 · 23:45:00 d6-s07 · 29:55:00

به زبانِ تو — 你的语言 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.