阅读 卷 6 加法尔(愿主喜悦他)独自前来攻打城堡,城堡的国王商议如何抵挡他。大臣告诉国王:“务必投降,不要因愚蠢而鲁莽行事,因为此人是真主之人,他心中蕴含着真主赋予的巨大力量。”等等。 诗联 3052

M6:3052 — صد هزاران گور ده‌شاخ و دلیر / چون عدم باشند پیش صول شیر

صد هزاران گور ده‌شاخ و دلیرچون عدم باشند پیش صول شیر
✦ 以中文呈现此诗联

M6:3052

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的玛斯纳维讲座录音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: صدها هزار گورخر (یا آهوی ده‌شاخ) که پردل و جسور باشند، در برابر حمله و صولت یک شیر، گویی وجود ندارند و به نیستی می‌گرایند. معنا: کثرت و انبوهی ظاهری، هر قدر هم که پردل و شجاع باشد، در مقابل قدرت متمرکز و الهی یک فرد یا یک هستی اصیل، چون هیچ است و از بین می‌رود.

شرح

در این بیت، مولانا به نکته‌ای بنیادین و همیشگی اشاره می‌کند؛ نکته‌ای که در بسیاری از مواضع مثنوی آن را تکرار می‌کند و در سخنرانی‌های من نیز بارها به آن پرداخته‌ام: حقیقتِ قدرت و غلبه، در کثرت عددی و انبوهی ظاهری نیست، بلکه در «جمعیت خاطر» و وحدت درونی است که ریشه در منبعی الهی دارد. یک شیر تنها، با آن «صولت» و هیبت و قدرت حمله‌وری‌اش، صدها هزار گورخر ده‌شاخ و دلیر را چون «عدم» می‌کند، یعنی گویی از اساس وجود ندارند و به نیستی می‌روند. صولت، تعبیری است برای آن شوکت و هیبت و حمله کوبنده‌ای که در مقابلش هر کثرتی بی‌رنگ می‌شود، همانند رستم که صولت او نامش در میان پهلوانان ضرب‌المثل است.

این بیت ادامهٔ همان سلسله امثال مولاناست که پیش‌تر آورده بود: موش‌ها با همه کثرتشان، اگر «جمعیت خاطر» و «همیتی» نداشته باشند، در مقابل یک گربه عیار و مکار هیچ‌اند و هوش از سرشان می‌رود. یا انبوهی رمه گوسفند، هیچ قصابی را نمی‌ترساند؛ همه را با یک حرکت می‌چیند. و از آن زیباتر و عمیق‌تر، مثالی که مولانا می‌آورد: «انبوهی هُش چه بندد خواب را؟» یعنی هر قدر هم که انسان بکوشد هشیار بماند و بیداری‌اش را انبوه کند، در نهایت خواب بر او غلبه می‌کند. اینها همه نشان می‌دهند که در میدان هستی، صرفاً کثرت، چاره‌ساز نیست.

مولانا پس از این مثال‌ها، منبع این قدرت یکتا و غالب را به صراحت بیان می‌کند: «مالک‌الملک است جمعیت دهد / شیر را تا بر گله گوران جهد». این خدای «مالک‌الملک» است که این «جمعیت» (یعنی وحدت و تمرکز باطنی و روانی) را به شیر می‌دهد تا بر گله گورخران حمله کند. این «جمعیت» صرفاً یک گردآوری عددی نیست، بلکه یک توانایی درونی و کیفی است که از مبدأ هستی سرچشمه می‌گیرد. این، همان «جمعیت خاطر» است که یوسف را با آن زیبایی‌اش، یا دختری را با شعاعی از حسن، بر قلب پادشاهان غالب می‌کند. این غلبه، غلبهٔ کیفیت است بر کمیت، وحدت است بر کثرت، و نیروی الهی است بر نیروهای مادی و پراکنده. این درسی است از مثنوی که همواره باید به یاد داشت: نیروی واقعی نه در بیرون که در درون و در اتصال به مبدأ سرچشمه می‌گیرد.

نکات کلیدی

  • قدرت حقیقی در «جمعیت خاطر» و وحدت درونی است، نه کثرت عددی.
  • یک نیروی متمرکز و باطنی، صدها هزار نیروی پراکنده را چون عدم می‌کند.
  • این «جمعیت خاطر» موهبتی الهی است که از «مالک‌الملک» سرچشمه می‌گیرد.
  • مولانا بر اهمیت کیفیت بر کمیت و قدرت روحی بر قدرت مادی تأکید می‌کند.
  • صولت شیر نمادی از نفوذ و غلبهٔ نیروی باطنی و منسجم است.

Sources: d6-s68 · 01:00:14 d6-s68 · 01:01:46 d6-s68 · 01:02:34 d6-s68 · 01:05:02

به زبانِ تو — 你的语言 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.