阅读 卷 6 霍加在梦中告诉调解人那位来访朋友的债务详情,并指明了埋藏银币的地方,还吩咐继承人:“千万不要看重这笔钱,也别从中拿走任何东西。即使他不接受,或者只接受一部分,也要把它留在那里,让需要的人拿走。因为我曾向真主许愿,这笔钱的丝毫都不会归我和我的亲属所有。”等等。 诗联 3553

M6:3553 — از خدا اومید دارم من لبق / که رساند حق را در مستحق

از خدا اومید دارم من لبقکه رساند حق را در مستحق
✦ 以中文呈现此诗联

M6:3553

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的玛斯纳维讲座录音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: من با فصاحت و گشاده‌رویی از خداوند امید دارم، که او حق را به مستحقش برساند.

معنا: این بیت بیانگر امید و اطمینان گوینده به خداوند است که عدالت را اجرا کرده و آنچه حقِ کسی است، به او خواهد رساند.

شرح

این بیت در ادامهٔ داستانی است که مولانا در دفتر ششم مثنوی روایت می‌کند؛ داستان خواجهٔ ثروتمندی که پس از مرگش، در عالم خواب به یک پایمرد پیام می‌فرستد تا اموالش را به غریب وامداری برساند. این بیت خاص، کلامِ خودِ خواجهٔ درگذشته است که با اطمینان مطلق به خداوند، از او می‌خواهد که حق را به حق‌دار برساند. کلمهٔ «لبق» در اینجا، که به معنای زبان‌آور، فصیح و خوش‌رو است، در مقام قید به کار رفته و بیانگر این است که گوینده با کمال میل، رسا و گشاده‌رو، این امید و درخواست را از خداوند دارد. این امید صرفاً یک آرزو نیست، بلکه نوعی اطمینان و توکل عمیق به قضا و قدر الهی و عدل خداوند است که حتی از عالم غیب نیز مجرای عمل خویش را می‌یابد. اینجا دیگر بحث از فقه و احکام شرعی وصیت (که در آن تنها یک سوم اموال پس از مرگ قابل وصیت است) نیست؛ بلکه مولانا از یک «نذر» و «عهد» معنوی سخن می‌گوید که خواجه با «ذوالجلال» بسته است. این عهد، فراتر از الزامات حقوقی، یک تعهد وجودی است که حتی پس از مرگ نیز او را به سوی ادای حق و حفظ کرامت انسانی سوق می‌دهد. خواجه تاکید می‌کند که از این نذر و بخشش، حتی «نقیر»ی، یعنی کوچک‌ترین ذره‌ای، به او بازنخواهد گشت، و به حدیث پیامبر اسلام اشاره می‌کند که «العائد فی هبته کالکلب یعود فی قیئه» (بازگشت‌کننده در بخشش خویش، همچون سگی است که به استفراغ خود بازمی‌گردد). این تمثیل، بیانگر قبح اخلاقی و معنوی بازپس‌گیری عطیه است، و مولانا با این رویکرد، عهد و نذر را به مرتبه‌ای از قاطعیت و عدم رجوع ارتقا می‌دهد که در آن، خواست انسان با ارادهٔ مطلق الهی برای اقامهٔ عدل در هم می‌آمیزد. این بیت در حقیقت، نمود یک جهان‌بینی است که در آن، خداوند ضامن و عامل اصلی رساندن حق به مستحق است و این مسئولیت، حتی روح درگذشتگان را نیز درگیر خویش می‌سازد؛ این یعنی توکل به خداوند، نه تنها در زندگی بلکه از پسِ مرگ نیز، برپادارندهٔ عدل و انصاف است.

نکات کلیدی

  • توکل مطلق به عدالت الهی که حتی از پسِ مرگ نیز عامل اقامهٔ حق است.
  • وفای به عهد و نذر با خداوند، فراتر از حدود و قوانین فقهی.
  • اهمیت رساندن حق به حق‌دار و حفظ کرامت انسانی به عنوان یک تعهد روحانی.
  • قبح اخلاقی بازپس‌گیری عطیه و بخشش در نگاه مولوی، و قاطعیت در نیت دادن.
  • نقش فعال خداوند در تحقق عدل و اتصال امید انسان به ارادهٔ الهی.

Sources: d6-s78 · 46:00:00 d6-s78 · 47:22:00 d6-s78 · 00:59:00 d6-s78 · 01:01:17

به زبانِ تو — 你的语言 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.