阅读 卷 6 王子们告别国王后,启程前往父亲的领地,国王在告别时再次重申了遗嘱。等等。 诗联 3656

M6:3656 — رغبتی زین منع در دلشان برست / که بباید سر آن را باز جست

رغبتی زین منع در دلشان برستکه بباید سر آن را باز جست
✦ 以中文呈现此诗联

M6:3656

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的玛斯纳维讲座录音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یک شور و تمنایی از این منع در دلشان رویید / که باید به دنبال راز آن رفت. معنا: منع پدر، شاهزادگان را به جستجوی پنهانی آن قلعه وا‌داشت، زیرا طبیعت انسان به چیزی که از آن منع شود، حریص‌تر می‌گردد.

شرح

در این داستان تمثیلیِ مولانا، پادشاهی فرزندانش را از نزدیک شدن به قلعه‌ای ممنوعه بازمی‌دارد. اما این منع، که به گمانِ پدر برای حفظ آنان از گزند است، نتیجه‌ای کاملاً وارونه به بار می‌آورد. من می‌گویم که مولانا در اینجا به یک حقیقت بنیادین روان‌شناختی اشاره می‌کند که ریشه‌های عمیقی در سرشت آدمی دارد: «رغبتی زین منع در دلشان برست / که بباید سر آن را باز جست». یعنی این نهیبِ پدر، این نهی، خود آتش هوس شاهزادگان را تیزتر می‌کند. اگر پدری این سخن را نمی‌گفت و از آن قلعه حذر نمی‌فرمود، چه بسا هرگز میلشان به آن سو نمی‌افتاد و توجهی به آن قلعه نامشهود و دور از دسترس نمی‌کردند. قلعه‌ای که پیش از این منع، حتی معروف و شناخته‌شده هم نبود و «بس محجوب بود».

این نکته‌ای است که مولانا خود نیز با بیان صریح‌تری بدان اشاره می‌کند: «کیست کز ممنوع گردد ممتنع؟ / چون که «الانسان حریص ما منع»». این تعبیر عربی، که البته حدیث نیست ولی یک حقیقت عام در مورد مردم است، در اینجا به زیباترین شکل خویش جلوه‌گر می‌شود. طبیعت انسان چنین است که از ممنوع، ممتنع نمی‌شود؛ بلکه وقتی او را از چیزی منع می‌کنند، گردن به منع نمی‌گذارد و حتی حریص‌تر می‌شود. میل به کشف آنچه پنهان و قدغن است، نه تنها کاهش نمی‌یابد، بلکه شعله‌ور می‌گردد و آدمی را به سوی جستجوی سرِ آن رازِ ممنوعه می‌کشاند. این یک بصیرت عمیق مولوی دربارهٔ نفس آدمی است که در اینجا به وضوح تمام بیان شده است.

نکات کلیدی

  • منع و نهی، بر خلاف نیت اولیه، می‌تواند شوق و کنجکاوی را برانگیزاند.
  • طبیعت انسان به طور غریزی به آنچه از آن منع شده، حریص‌تر می‌شود.
  • ممنوعیت می‌تواند جرقهٔ جستجوی رازها و امور پنهان را در دل آدمی روشن کند.
  • عبارت «الانسان حریص ما منع» بیانگر یک حقیقت روان‌شناختی جهان‌شمول است.

Sources: d6-s81 · 06:03:00 d6-s81 · 07:21:00 d6-s81 · 08:26:00

به زبانِ تو — 你的语言 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.