阅读› 卷 6› 国王的儿子们违背了父亲的所有忠告和劝诫，前往那个被禁止的城堡，因为“人对被禁止的事物总是贪婪的”。我们表现出了顺从，但你的恶习却不懂得购买顺从。他们因此陷入了灾难的深渊。他们的自责的灵魂对他们说：“难道没有警告者来过你们这里吗？”他们哭泣着，悔恨地说：“如果我们当初听从或明智，我们就不会成为地狱的居民了。”› 诗联 3701

M6:3701 — آمدند از رغم عقل پندتوز / در شب تاریک بر گشته ز روز

آمدند از رغم عقل پندتوزدر شب تاریک بر گشته ز روز
✦ 以中文呈现此诗联

M6:3701

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的玛斯纳维讲座录音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنان، برخلافِ عقلِ پندده، در شبی تاریک گام نهادند که از روشنایی روز بازگشته بود. معنا: این بیت به کسانی اشاره دارد که با سرپیچی از عقلِ نصیحت‌گو، در تاریکی جهل و هوس فرو می‌روند و از راه راست منحرف می‌شوند.

شرح

مولانا در این بیت از کسانی سخن می‌گوید که از مسیر روشن خرد و عقلانیت منحرف شده‌اند و راه تاریکی را برگزیده‌اند. «عقل پندتوز» در اینجا همان عقل ناصح و راهنماست که پیوسته آدمی را به سوی صلاح و حقیقت دعوت می‌کند؛ عقلی که نه تنها می‌اندیشد، بلکه پند می‌دهد و مسیر درست را نشان می‌دهد. واژهٔ «رغم» نیز به معنای علیرغم، باوجود یا برخلاف است که نشان‌دهندهٔ نوعی تمرد و سرپیچی از این راهنمای درونی است.

من گمان می‌کنم که تعبیر «شب تاریک برگشته ز روز» یک تصویرسازی استعاری عمیق است. اینجا شب تاریک، به معنای ظلمت عقلانی و نادانی است، نه صرفاً تاریکی فیزیکی. این افراد پشت به «روز» کرده‌اند؛ روزی که نماد نور عقل، بصیرت و معرفت است. یعنی خردشان تعطیل شده، هوس و تمایلات نفسانی‌شان برانگیخته شده و نور عقل دیگر راهشان را روشن نمی‌کند. این وضعیتی است که در آن آدمیان، آگاهانه چشم بر حقایق می‌بندند و خود را در ظلمت جهل و شهوت فرو می‌برند.

این بیت، در چارچوب داستانی بزرگتر در مثنوی می‌آید که از گروهی سخن می‌گوید که به قلعه‌ای موسوم به «ذات الصور» (قلعهٔ پُرصورت) می‌روند. این قلعه، همان‌طور که در شرح‌های دیگر هم گفته‌ام، اشاره به عالم خیال منفصل در فلسفهٔ سهروردی دارد؛ عالمی میان عالم طبیعت و ماورای طبیعت، که پُر از صور و نقش و نگار است، اما فاقد ماده است. ورود به چنین قلعه‌ای، آن هم «از رغم عقل پندتوز» و «در شب تاریک»، نشان از فریب‌خوردگی و از دست دادن تعقل است. آدمی که عنان خود را به دست هوس و غفلت بسپارد، ناگزیر وارد جهانی از صورت‌های فریبنده می‌شود که او را از حقیقت دور نگاه می‌دارند. اینچنین، مولانا پیوند محکم میان عقل، بصیرت، و گام نهادن در مسیر روشن معنویت را به ما می‌آموزد و عواقب سرپیچی از آن را گوشزد می‌کند.

نکات کلیدی

  • اهمیت عقل به عنوان راهنمای درونی و ناصح.
  • مخاطرهٔ تمرد از عقل و پذیرش ظلمت جهل.
  • شب تاریک نمادی از خاموشی عقل و برافروختن هوس.
  • روز نمادی از بصیرت و نور معرفت.
  • ورود به «قلعهٔ ذات الصور» نتیجهٔ پشت کردن به خرد.

Sources: d6-s82 · 16:27:00 d6-s82 · 18:29:00 d6-s82 · 20:46:00

❋

به زبانِ تو — 你的语言 · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.