阅读 卷 6 国王的儿子们违背了父亲的所有忠告和劝诫,前往那个被禁止的城堡,因为“人对被禁止的事物总是贪婪的”。我们表现出了顺从,但你的恶习却不懂得购买顺从。他们因此陷入了灾难的深渊。他们的自责的灵魂对他们说:“难道没有警告者来过你们这里吗?”他们哭泣着,悔恨地说:“如果我们当初听从或明智,我们就不会成为地狱的居民了。” 诗联 3704

M6:3704 — زان هزاران صورت و نقش و نگار / می‌شدند از سو به سو خوش بی‌قرار

زان هزاران صورت و نقش و نگارمی‌شدند از سو به سو خوش بی‌قرار
✦ 以中文呈现此诗联

M6:3704

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的玛斯纳维讲座录音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن هزاران صورت و نقش و نگار، چنان دلربا بودند که رهروان را از سویی به سوی دیگر با خوشی و بی‌قراری می‌کشاندند. معنا: این بیت بیانگر شیفتگی و سرمستی رهروان است در قلعه‌ای پر از صورت‌ها و نقش‌های دل‌فریب که ذهن و جانشان را بی‌قرار می‌کند.

شرح

این بیت تصویری است از «قلعه ذات‌الصور»؛ همان «قلعه پرصورت و پرنقش و نگار» که سالکان در آن گام نهاده‌اند. مولانا در اینجا توضیح مختصری از این قلعه به ما می‌دهد، قلعه‌ای که در آن «ده در» وجود دارد: «پنج در در بحر و پنجی سوی بر». یعنی پنج در به سوی عالم محسوسات و جهان رنگ و بو (حس ظاهری) و پنج در دیگر به سوی حس باطن و عالم رازها. این قلعه، به تعبیر شیخ شهاب‌الدین سهروردی، عیناً «عالم خیال منفصل» است؛ عالمی که صورت دارد اما از ماده پیراسته است، عالمِ میانهٔ طبیعت محض و ماورای طبیعت محض.

سالکان در مواجهه با این هزاران صورت و نقش و نگار، «مست» می‌شوند؛ مستی‌ای که در آن هر صورتی از صورت دیگر «مفتون‌کننده‌تر» جلوه می‌کند. این بی‌قراری، نه از جنس اضطراب، بلکه بی‌قراری‌ای «خوش» است. شور و جذبه‌ای است که از مشاهدهٔ کثرت جلوه‌های حق برمی‌خیزد. اینجاست که مولانا باب یکی از محوری‌ترین آموزه‌های خود را می‌گشاید: «صورت و بی‌صورتی». همان‌طور که می‌فرماید: «صورت از بی‌صورتی آمد برون / باز شد که انا الیه راجعون».

جهان ما در ابتدا عالم صورت نبوده، بلکه عالم معنا بوده است؛ و این معانی بی‌صورت بوده‌اند. صورت‌ها، لباس‌هایی هستند بر قامت معنا، دقیقاً همان‌گونه که الفاظ و زبان، جامهٔ اندیشه‌ها و معانی ذهنی‌اند. یک معنا می‌تواند صورت‌های مختلف بپذیرد، همان‌طور که یک اندیشه به ده شیوه مختلف بیان می‌شود یا در زبان‌های گوناگون الفاظ متفاوتی برایش وضع می‌گردد. بنابراین، آنچه در «قلعه ذات‌الصور» رخ می‌دهد، شیفتگی به تجلیات بی‌شمارِ همان معنای واحدِ بی‌صورت است. بی‌قراری‌ای که این سالکان تجربه می‌کنند، بی‌قراری عشق‌ورزانه به حقیقت واحدی است که خود را در هزاران صورت و نقش و نگار آشکار ساخته است.

نکات کلیدی

  • بی‌قراری در جهان کثرت صور می‌تواند تجربه‌ای «خوش» و ممدوح باشد، نه نشانه‌ای از گمراهی.
  • «قلعه ذات‌الصور» مولانا، همان «عالم خیال منفصل» سهروردی است که صور دارد اما ماده ندارد.
  • هر صورتی در این قلعه، جلوه‌ای از حق است که سالک را عمیق‌تر به خود جذب می‌کند.
  • کثرت و بی‌قراری در عالم صور، ناشی از ظهور «بی‌صورتی» و معانیِ ازلی در جهان هستی است.

Sources: d6-s82 · 20:46:00 d6-s82 · 23:50:00

به زبانِ تو — 你的语言 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.