M1:1983 — از مؤنث وز مذکر برترست / این نی آن جانست کز خشک و ترست

鲁米在此处区分两种“ جان”（生命/灵魂）。此诗节的语境是先知穆罕默德亲昵地称呼其妻阿伊莎为“ حمیرا”（Ḥumayrā'，小红脸蛋儿），这是一个阴性称谓。鲁米借此阐明，先知所对话的，并非阿伊莎作为女性的凡俗身份，而是她内在的神圣灵性。

这节诗句是这一论证的核心。第一行诗（“超越阴柔与阳刚”）明确指出，神圣的灵性（روح，Rūḥ）是超越二元对立的，不受限于男女的生理或社会性别。这是苏菲思想的一个基本观点：在朝向上帝的灵性道路上，外在的分别（如性别、种族、地位）都将消解。

第二行诗（“此灵非彼灵，不由水土生”）则进一步定义了这种灵性的本质。“干与湿”（خشک و تر）是古代波斯宇宙观中构成物质世界的基本元素（土与水）的隐喻。因此，“由水土所生的灵魂”指的是依赖食物、会衰老、受物质世界法则支配的动物性灵魂或肉体生命。鲁米强调，他所谈论的“此灵”，即先知所见的、能与神性共鸣的灵，是一种截然不同的存在——它源自神圣世界，不生不灭，是纯粹的意识与喜悦。

مولانا در ابیات پیشین، به حدیثی اشاره می‌کند که در آن پیامبر اسلام همسرش عایشه را «حمیرا» (که واژه‌ای مؤنث است) خطاب می‌کند. او توضیح می‌دهد که این خطاب، به روح و جان پاک اوست، نه صرفاً به جسم زنانه‌اش. این بیت، آن نکته را به یک اصل کلی عرفانی تبدیل می‌کند.

بخش اول بیت («از مؤنث وز مذکر برترست») تأکید می‌کند که «جان» یا روح الهی، یک حقیقت فراجنسیتی است. دسته‌بندی‌های زمینی مانند زن و مرد، که به جسم و نقش‌های اجتماعی مربوط می‌شوند، به ساحت روح راه ندارند. روح، در ذات خود، نه مؤنث است و نه مذکر، بلکه از این دوگانگی‌ها فراتر است.

بخش دوم بیت («این نی آن جانست کز خشک و ترست») این «جان» متعالی را از «جان» حیوانی یا نفس مادی متمایز می‌کند. در طب و فلسفهٔ قدیم، جسم موجودات زنده را ترکیبی از چهار عنصر می‌دانستند که دارای طبایع «خشک» و «تر» (و گرم و سرد) بودند. مولانا می‌گوید روحی که از آن سخن می‌گوییم، آن نیروی زیستیِ وابسته به تن و عناصر مادی نیست، بلکه حقیقتی از عالم دیگر است که در جسم تجلی کرده اما اسیر آن نیست.