اقرأدفتر ١

دفتر ١ · ٤٠١٣ بيتًا · ١٧٢ قسمًا

دفتر اول

Book I

دیباچهٔ دفتر اوّل · عربی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ هذا کِتابُ المثنوی وَ هُوَ اُصولُ اُصولِ اُصولِ الدّینِ فی کَشْفِ اَسرارِ الوصولِ و الیَقینِ، وَ هُوَ فِقهُ اللهِ الاَکْبَرُ وَ شَرَعُ اللهِ الاَزْهَرُ وَ بُرهانُ اللهِ الاَظْهَرُ، مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکاةٍ فیها مِصباحٌ یُشْرِقُ اِشراقاً اَنْوَرَ مِنَ الاصباحِ، و هُوَ جِنانُ الجَنانِ ذوالعُیونِ و الاَغْصانِ، مِنْها عَیْنٌ تُسَمَّی عِنْدَ اَبْناءِ هذا السَّبیلِ سَلْسَبیلاً وَ عِنْدَ اَصْحابِ المَقاماتِ وَ الْکَراماتِ خَیْرَ مَقاماً وَ اَحْسَنُ مَقیلاً الاَبرارُ فیهِ یَأکُلونَ و یَشْرَبونَ و الاَحرارُ مِنْهُ یَفرَحونَ وَ یَطْرَبونَ وَ هُوَ کَنیلِ مِصْرَ شرابٌ لِلصّابرینَ وَ حَسْرةٌ عَلی آلِ فِرعونَ وَ الْکافرینَ کَما قالَ تَعالی یُضِلُّ بِهِ کَثیراً وَ یَهدی بِهِ کَثیراً وَ اِنَّهُ شِفاءُ الصُّدورِ وَ جِلاءُ الاَحْزانِ وَ کَشّافُ القُرآن وَسَعَةُ الاَرْزاقِ وَ تَطییبُ الاَخْلاقِ بِاَیْدی سَفَرَةٍ کِرامٍ بَرَرَةٍ یَمْنَعونَ أنْ لایَمَسَّهُ الّا الْمُطَهَّرونَ، تَنْزیلٌ مِنْ رَبِّ العالَمین لایأتیهِ الباطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ وَ اللهُ یَرْصُدُهُ وَ یَرْقُبُهُ وَ هُوَ خَیْرٌ حافِظاً وَ هُوَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ وَ لَهُ اَلقابٌ اُخَرُ لَقَّبَهُ الله تَعالی وَ اقْتَصَرْنا عَلی هذا القَلیلِ وَ القَلیلُ یَدُلُّ عَلی الکَثیرِ وَ الجُرْعَةُ تَدُلُّ عَلی الْغَدیرِ وَ الْحَفْنَةُ تَدُلُّ عَلی الْبَیْدَرِ الکَبیر یَقُولُ الْعَبْدُ الضَّعیفُ الْمُحتاجُ اِلی رَحْمَةِ اللهِ تَعالی مُحَمَّدُ بنِ مُحَمّدِ بنِ الْحُسَینِ البَلْخی تَقَبَّلَ اللهُ مِنْهُ اِجْتَهَدْتُ فی تَطْویلِ المَنْظومِ المَثْنویّ الْمُشْتَمَل عَلی الغَرائِبِ وَ النّوادِرِ وَ غُرَرِ الْمَقالاتِ وَ دُرَرِ الدَّلالاتِ وَ طَریقةِ الزُهّادِ وَ حَدیقةِ الْعُبّادِ قَصیرةُ المَبانی کَثیرةُ الْمَعانی لاِستِدعاءِ سَیِّدی وَ سَنَدی وَ مُعْتَمَدی وَ مَکانِ الرّوحِ مِنْ جَسَدی وَ ذَخیرَةِ یَومی وَ غَدِی وُ هُوَ الشَّیْخُ قُدْوَةُ العارفینَ اِمامُ الْهُدَی وَ الیقینِ مُغیثُ الْوَری اَمینُ الْقُلوبِ وَ النُّهَی وَدیعَةُ اللهِ بَینَ خَلیقَتِهِ وَ صَفْوَتِهِ فی بَریَّتِه وَ وَصایاهُ لِنبَیِّه وَ خَبایاهُ عِنْدَ صَفیِّه، مِفْتاحُ خَزائنِ العَرشِ اَمینُ کُنوزِ الفَرشِ اَبوالفَضائل حُسامِ الحَقِّ وَ الدّینِ حَسَنُ بنِ مُحَمّدِ بنِ حَسَن اَلْمَعروف بِابنِ اَخِی تُرْک اَبویَزیدِ الوَقتِ جُنیدِ الزَّمانِ صِدّیقُ بْنِ صِدّیقِ بْنِ صِدّیقِ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ وَ عَنْهُمْ اَلاُرْمَویُّ الاَصْلِ الْمُنْتَسَبُ اِلی الشَّیْخِ المُکَرَّمِ بِما قال اَمْسَیْتُ کُردیّاً وَ اَصْبَحْتُ عَرَبیّاً قَدَّسَ اللهُ رُوحَهُ وَ اَرواحَ اَخْلافِهِ فَنِعْمَ السَّلَفُ وَ نِعْمَ الخَلَفُ لُهُ نَسَبٌ اَلْقَتٍ الشَّمْسُ عَلَیهِ رَداءَها وَ حَسَبٌ اَرْخَتِ النُّجومُ لَدَیْهِ اَضْواءَها لَمْ یَزَلْ فِناءُهُم قِبْلَةُ الاِقْبالِ یَتَوَجَّهُ اِلَیْها بَنُو الوُلاةِ وَ کَعْبَةُ الْآمالِ یَطوفُ بِها وُفُودُ العُفاةِ و لازالَ کَذلِکَ ما طَلَعَ نَجْمٌ وَ ذَرَّ شارِقٌ لَیَکونَ مُعْتَصَماً لِاولِی الْبَصائرِ الرَبّانیّینَ الرّوحانیّینَ السَّمائیّینَ العَرْشیّینَ النّوریّینَ السُّکّتِ النُّظّارِ الْغُیَّبِ الحُضّارِ المُلُوکِ تَحْتَ الاَطْمارِ اَشْرافُ القَبائِل اَصْحابُ الفَضائِل اَنْوارُ الدَلائِل آمّین یا رَبَّ العالَمینَ وَهذا دُعاءٌ لایُرَدُّ فَاِنَّهُ دُعاءٌ لِاَصْنافِ البَریّةُ شامِلٌ وَ الْحَمدُ لِلّهِ وَحْدَهُ وَ صَلَّی اللهُ عَلی سَیِّدِنا مُحَمّدٍ وَ آلِهِ وَ عِتْرَتِهِ الطَّیّبینَ الطّاهِرینَ وَ حَسْبُنا اللهُ وَ نِعْمَ الوَکیلْ.

أو اقرأها بلغتك:

متاح
❋ ❋ ❋
  1. 001 بخش ۱ - سرآغازفاتحة ٣٤ بيتًا
  2. 002 بخش ۲ - عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت اووقوع الملك في حب الجارية المريضة وتدبيره في شفائها ٢٠ بيتًا
  3. 003 بخش ۳ - ظاهر شدن عجز حکیمان از معالجهٔ کنیزک و روی آوردن پادشاه به درگاه اله و در خواب دیدن او ولیی راعجز الحكماء عن معالجة الجارية وتوجه الملك إلى الحضرة الإلهية ورؤيته وليًّا في المنام ٢٣ بيتًا
  4. 004 بخش ۴ - از خداوند ولی‌ّ التوفیق در خواستن توفیق رعایت ادب در همه حالها و بیان کردن وخامت ضررهای بی‌ادبیطلب التوفيق من الله ولي التوفيق لمراعاة الأدب في جميع الأحوال وبيان وخامة أضرار قلة الأدب ١٦ بيتًا
  5. 005 بخش ۵ - ملاقات پادشاه با آن ولی که در خوابش نمودندلقاء الملك بالولي الذي رآه في منامه ٩ بيتًا
  6. 006 بخش ۶ - بردن پادشاه آن طبیب را بر بیمار تا حال او را ببیندإحضار الملك ذلك الطبيب إلى المريضة ليرى حالتها ٤٢ بيتًا
  7. 007 بخش ۷ - خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزکاستدعاء ذلك الولي خلوة من الملك لمعرفة داء الجارية ٣٨ بيتًا
  8. 008 بخش ۸ - دریافتن آن ولی رنج را و عرض کردن رنج او را پیش پادشاهمعرفة ذلك الولي للداء وعرضه على الملك ٣ بيتًا
  9. 009 بخش ۹ - فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگرإرسال الملك الرسل إلى سمرقند لإحضار الصائغ ٣٧ بيتًا
  10. 010 بخش ۱۰ - بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسدبيان أن قتل الصائغ وتسميمه كان بإشارة إلهية لا لهوى نفس وتأمل فاسد ٢٥ بيتًا
  11. 011 بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکانحكاية البقال والببغاء وسكب الببغاء للزيت في الدكان ٧٩ بيتًا
  12. 012 بخش ۱۲ - داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را می‌کشت از بهر تعصبقصة الملك اليهودي الذي كان يقتل النصارى تعصباً ١٤ بيتًا
  13. 013 بخش ۱۳ - آموختن وزیر مکر پادشاه راتعليم الوزير المكر للملك ١٠ بيتًا
  14. 014 بخش ۱۴ - تلبیس وزیر با نصاریتزيين الوزير للنصارى ١٥ بيتًا
  15. 015 بخش ۱۵ - قبول کردن نصاری مکر وزیر راقبول النصارى لمكر الوزير ٨ بيتًا
  16. 016 بخش ۱۶ - متابعت نصاری وزیر رااتباع النصارى للوزير ٣٨ بيتًا
  17. 017 بخش ۱۷ - قصهٔ دیدن خلیفه لیلی راقصة رؤية الخليفة ليلى ٣٠ بيتًا
  18. 018 بخش ۱۸ - بیان حسد وزیربيان حسد الوزير ٩ بيتًا
  19. 019 بخش ۱۹ - فهم کردن حاذقان نصاری مکر وزیر رافهم نصارى حاذقين لمكر الوزير ٩ بيتًا
  20. 020 بخش ۲۰ - پیغام شاه پنهان با وزیررسالة الملك الخفية إلى الوزير ٤ بيتًا
  21. 021 بخش ۲۱ - بیان دوازده سبط از نصاریبيان اثني عشر سبطاً من النصارى ٥ بيتًا
  22. 022 بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیلتغيير الوزير لأحكام الإنجيل ٣٧ بيتًا
  23. 023 بخش ۲۳ - در بیان آنک این اختلافات در صورت روش است نی در حقیقت راهفي بيان أن هذه الاختلافات في صورة المنهج لا في حقيقة الطريق ٢١ بيتًا
  24. 024 بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکربيان خسارة الوزير في هذا المكر ٢٨ بيتًا
  25. 025 بخش ۲۵ - مکر دیگر انگیختن وزیر در اضلال قومإثارة الوزير لمكر آخر في إضلال القوم ١٦ بيتًا
  26. 026 بخش ۲۶ - دفع گفتن وزیر مریدان رادفع الوزير للمريدين ١٣ بيتًا
  27. 027 بخش ۲۷ - مکر کردن مریدان کی خلوت را بشکنمكر المريدين بكسر الخلوة ١٣ بيتًا
  28. 028 بخش ۲۸ - جواب گفتن وزیر کی خلوت را نمی‌شکنمرد الوزير بأنه لن يكسر الخلوة ٤ بيتًا
  29. 029 بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیراعتراض المريدين على خلوة الوزير ٤٨ بيتًا
  30. 030 بخش ۳۰ - نومید کردن وزیر مریدان را از رفض خلوتإيئاس الوزير للمريدين من ترك الخلوة ٧ بيتًا
  31. 031 بخش ۳۱ - ولی عهد ساختن وزیر هر یک امیر را جداجداجعل الوزير كل أمير ولي عهد على حدة ١٢ بيتًا
  32. 032 بخش ۳۲ - کشتن وزیر خویشتن را در خلوتقتل الوزير نفسه في الخلوة ٦ بيتًا
  33. 033 بخش ۳۳ - طلب کردن امت عیسی علیه‌السلام از امرا کی ولی عهد از شما کدامستطلب أمة عيسى عليه السلام من الأمراء: من منكم ولي العهد؟ ٢٨ بيتًا
  34. 034 بخش ۳۴ - منازعت امرا در ولی عهدینزاع الأمراء على ولاية العهد ٣١ بيتًا
  35. 035 بخش ۳۵ - تعظیم نعت مصطفی صلی الله علیه و سلم کی مذکور بود در انجیلتعظيم نعت المصطفى صلى الله عليه وسلم الذي كان مذكوراً في الإنجيل ١٣ بيتًا
  36. 036 بخش ۳۶ - حکایت پادشاه جهود دیگر کی در هلاک دین عیسی سعی نمودحكاية ملك يهودي آخر سعى في هلاك دين عيسى ٢٩ بيتًا
  37. 037 بخش ۳۷ - آتش کردن پادشاه جهود و بت نهادن پهلوی آتش کی هر که این بت را سجود کند از آتش برستإشعال الملك اليهودي النار ووضع صنم بجانب النار: من سجد لهذا الصنم نجا من النار ١٤ بيتًا
  38. 038 بخش ۳۸ - به سخن آمدن طفل درمیان آتش و تحریض کردن خلق را در افتادن بآتشتكلم طفل في النار وتحريضه الناس على السقوط في النار ٢٩ بيتًا
  39. 039 بخش ۳۹ - کژ ماندن دهان آن مرد کی نام محمّد را صلی‌الله علیه و سلّم بتَسخر خواندالتواء فم الرجل الذي استهزأ باسم محمد صلى الله عليه وسلم ١١ بيتًا
  40. 040 بخش ۴۰ - عتاب کردن آتش را آن پادشاه جهودلوم الملك اليهودي للنار ٤٦ بيتًا
  41. 041 بخش ۴۱ - طنز و انکار کردن پادشاه جهود و قبول ناکردن نصیحت خاصان خویشسخرية وإنكار الملك اليهودي وعدم قبوله لنصيحة خاصته ٣١ بيتًا
  42. 042 بخش ۴۲ - بیان توکّل و ترک جهد گفتن نخچیران به شیربيان التوكل وترك السعي: كلام الوحوش للأسد ٤ بيتًا
  43. 043 بخش ۴۳ - جواب گفتن شیر نخچیران را و فایدهٔ جهد گفتنرد الأسد على الوحوش وذكر فائدة السعي ٤ بيتًا
  44. 044 بخش ۴۴ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر جهد و اکتسابتفضيل الوحوش للتوكل على السعي والاكتساب ٤ بيتًا
  45. 045 بخش ۴۵ - ترجیح نهادن شیر جهد و اکتساب را بر توکّل و تسلیمتفضيل الأسد للسعي والاكتساب على التوكل والتسليم ٣ بيتًا
  46. 046 بخش ۴۶ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر اجتهادتفضيل الوحوش للتوكل على الاجتهاد مرة أخرى ١٤ بيتًا
  47. 047 بخش ۴۷ - ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکّلتفضيل الأسد للسعي على التوكل ١٩ بيتًا
  48. 048 بخش ۴۸ - باز ترجیح نهادن نخچیران توکل را بر جهدتفضيل الوحوش للتوكل على السعي مرة أخرى ٨ بيتًا
  49. 049 بخش ۴۹ - نگریستن عزراییل بر مردی و گریختن آن مرد در سرای سلیمان و تقریر ترجیح توکّل بر جهد و قلّت فایدهٔ جهدنظر عزرائيل إلى رجل وفرار ذلك الرجل إلى بيت سليمان وتقرير تفضيل التوكل على السعي وقلة فائدة السعي ١٥ بيتًا
  50. 050 بخش ۵۰ - باز ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردنتفضيل الأسد للسعي على التوكل مرة أخرى وبيان فوائد السعي ٢١ بيتًا
  51. 051 بخش ۵۱ - مقرر شدن ترجیح جهد بر توکلتأكيد تفضيل السعي على التوكل ٦ بيتًا
  52. 052 بخش ۵۲ - انکار کردن نخچیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیرإنكار الوحوش على الأرنب في تأخره عن الذهاب إلى الأسد ٢ بيتًا
  53. 053 بخش ۵۳ - جواب گفتن خرگوش ایشان رارد الأرنب عليهم ٥ بيتًا
  54. 054 بخش ۵۴ - اعتراض نخچیران بر سخن خرگوشاعتراض الوحوش على كلام الأرنب ٣ بيتًا
  55. 055 بخش ۵۵ - جواب خرگوش نخچیران رارد الأرنب على الوحوش ١٩ بيتًا
  56. 056 بخش ۵۶ - ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستنذكر علم الأرنب وبيان فضيلة المعرفة ومنافعها ١٤ بيتًا
  57. 057 بخش ۵۷ - باز طلبیدن نخچیران از خرگوش سر اندیشهٔ او راطلب الوحوش من الأرنب سر فكرته مرة أخرى ٤ بيتًا
  58. 058 بخش ۵۸ - منع کردن خرگوش از راز ایشان رامنع الأرنب إياهم من سرّه ١٠ بيتًا
  59. 059 بخش ۵۹ - قصهٔ مکر خرگوشقصة مكر الأرنب ٢٧ بيتًا
  60. 060 بخش ۶۰ - زیافت تأویل رکیک مگسضيافة تأويل الذبابة الواهي ٩ بيتًا
  61. 061 بخش ۶۱ - تولیدن شیر از دیر آمدن خرگوشغضب الأسد من تأخر الأرنب ١٦ بيتًا
  62. 062 بخش ۶۲ - هم در بیان مکر خرگوشأيضاً في بيان مكر الأرنب ٤٣ بيتًا
  63. 063 بخش ۶۳ - رسیدن خرگوش به شیروصول الأرنب إلى الأسد ٧ بيتًا
  64. 064 بخش ۶۴ - عذر گفتن خرگوشاعتذار الأرنب ٢٤ بيتًا
  65. 065 بخش ۶۵ - جواب گفتن شیر خرگوش را و روان شدن با اورد الأسد على الأرنب وانطلاقه معه ٢١ بيتًا
  66. 066 بخش ۶۶ - قصهٔ هدهد و سلیمان در بیان آنک چون قضا آید چشمهای روشن بسته شودقصة الهدهد وسليمان في بيان أنه إذا جاء القضاء أغلقت العيون البصيرة ١٩ بيتًا
  67. 067 بخش ۶۷ - طعنهٔ زاغ در دعوی هدهدسخرية الغراب من دعوى الهدهد ٦ بيتًا
  68. 068 بخش ۶۸ - جواب گفتن هدهد طعنهٔ زاغ رارد الهدهد على سخرية الغراب ٧ بيتًا
  69. 069 بخش ۶۹ - قصهٔ آدم علیه‌السلام و بستن قضا نظر او را از مراعات صریح نهی و ترک تاویلقصة آدم عليه السلام وإغلاق القضاء بصره عن مراعاة النهي الصريح وترك التأويل ٢٩ بيتًا
  70. 070 بخش ۷۰ - پا واپس کشیدن خرگوش از شیر چون نزدیک چاه رسیدتراجع الأرنب عن الأسد عندما اقترب من البئر ٣٤ بيتًا
  71. 071 بخش ۷۱ - پرسیدن شیر از سبب پای واپس کشیدن خرگوشسؤال الأسد عن سبب تراجع الأرنب ٧ بيتًا
  72. 072 بخش ۷۲ - نظر کردن شیر در چاه و دیدن عکس خود را و آن خرگوش رانظر الأسد في البئر ورؤية صورته وذلك الأرنب ٣٥ بيتًا
  73. 073 بخش ۷۳ - مژده بردن خرگوش سوی نخچیران کی شیر در چاه فتادبشرى الأرنب للوحوش بأن الأسد سقط في البئر ١٨ بيتًا
  74. 074 بخش ۷۴ - جمع شدن نخچیران گرد خرگوش و ثنا گفتن او رااجتماع الوحوش حول الأرنب ومدحهم إياه ١٢ بيتًا
  75. 075 بخش ۷۵ - پند دادن خرگوش نخچیران را کی بدین شاد مشویدنصح الأرنب للوحوش بأن لا يفرحوا بهذا ٤ بيتًا
  76. 076 بخش ۷۶ - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبرتفسير قول 'رجعنا من الجهاد الأصغر إلى الجهاد الأكبر' ١٧ بيتًا
  77. 077 بخش ۷۷ - آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضی‌الله عنهقدوم رسول الروم إلى أمير المؤمنين عمر رضي الله عنه ورؤيته كرامات عمر رضي الله عنه ٢٥ بيتًا
  78. 078 بخش ۷۸ - یافتن رسول روم امیرالمؤمنین عمر را رضی‌الله عنه خفته به زیر درختعثور رسول الروم على أمير المؤمنين عمر رضي الله عنه نائماً تحت شجرة ٣١ بيتًا
  79. 079 بخش ۷۹ - سوال کردن رسول روم از امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنهسؤال رسول الروم أمير المؤمنين عمر رضي الله عنه ٣٤ بيتًا
  80. 080 بخش ۸۰ - اضافت کردن آدم علیه‌السلام آن زلت را به خویشتن کی ربنا ظلمنا و اضافت کردن ابلیس گناه خود را به خدای تعالی کی بما اغویتنینسبة آدم عليه السلام تلك الزلة إلى نفسه حيث قال 'ربنا ظلمنا' ونسبة إبليس ذنبه إلى الله تعالى حيث قال 'بما أغويتني' ٢٩ بيتًا
  81. 081 بخش ۸۱ - تفسیر و هو معکم اینما کنتمتفسير 'وهو معكم أينما كنتم' ٦ بيتًا
  82. 082 بخش ۸۲ - سؤال کردن رسول روم از عمر رضی‌الله عنه از سبب ابتلای ارواح با این آب و گل جسمسؤال رسول الروم عمر رضي الله عنه عن سبب ابتلاء الأرواح بهذا الماء والطين الجسدي ١٤ بيتًا
  83. 083 بخش ۸۳ - در معنی آنک من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوففي معنى 'من أراد أن يجلس مع الله فليجلس مع أهل التصوف' ١٨ بيتًا
  84. 084 بخش ۸۴ - قصهٔ بازرگان کی طوطی محبوس او، او را پیغام داد به طوطیان هندوستان هنگام رفتن به تجارتقصة التاجر الذي أرسلت طوطاه المحبوسة رسالة إلى طوطاوات الهند عند ذهابه للتجارة ٢٨ بيتًا
  85. 085 بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهیوصف أجنحة طيور العقول الإلهية ١٢ بيتًا
  86. 086 بخش ۸۶ - دیدن خواجه طوطیان هندوستان را در دشت و پیغام رسانیدن از آن طوطیرؤية التاجر لطوطاوات الهند في الصحراء وإبلاغه الرسالة من تلك الطوطاة ١٦ بيتًا
  87. 087 بخش ۸۷ - تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون می‌خور که صاحب‌دل اگر زهری خورد آن انگبین باشدتفسير قول فريد الدين عطار قدس الله روحه: أنت صاحب نفس أيها الغافل، بين التراب والدم تأكل، فإن صاحب القلب إذا شرب سماً كان عسلاً ١٢ بيتًا
  88. 088 بخش ۸۸ - تعظیم ساحران مر موسی را علیه‌السلام کی چه می‌فرمایی اول تو اندازی عصاتعظيم السحرة لموسى عليه السلام بقولهم: ما الذي تأمر به، أأنت تلقي العصا أولاً؟ ٣٤ بيتًا
  89. 089 بخش ۸۹ - باز گفتن بازرگان با طوطی آنچ دید از طوطیان هندوستانإخبار التاجر الطوطاة بما رآه من طوطاوات الهند ٤٢ بيتًا
  90. 090 بخش ۹۰ - شنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن آن طوطی در قفص و نوحهٔ خواجه بر ویسماع الطوطاة لحركة تلك الطوطاوات وموتها في القفص ونوح التاجر عليها ٧٢ بيتًا
  91. 091 بخش ۹۱ - تفسیر قول حکیم: به هرچ از راه وا مانی، چه کفر آن حرف و چه ایمان، به هرچ از دوست دور افتی، چه زشت آن نقش و چه زیبا، در معنی قوله علیه‌السلام ان سعدا لغیور و انا اغیر من سعد و الله اغیر منی و من غیر ته حرم الفواحش ما ظهر منها و ما بطنتفسير قول الحكيم: ما أبعدك عن الطريق، سواء كان كفراً أو إيماناً، ما أبعدك عن الحبيب، سواء كان قبيحاً أو جميلاً، في معنى قوله عليه السلام: إن سعداً لغيور وأنا أغير من سعد والله أغير مني ومن غيرته حرم الفواحش ما ظهر منها وما بطن ٥١ بيتًا
  92. 092 بخش ۹۲ - رجوع به حکایت خواجهٔ تاجرالعودة إلى حكاية التاجر ١١ بيتًا
  93. 093 بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مردهإلقاء التاجر الطوطاة من القفص وطيران الطوطاة الميتة ٢٠ بيتًا
  94. 094 بخش ۹۴ - وداع کردن طوطی خواجه را و پریدنتوديع الطوطاة للتاجر وطيرانها ٤ بيتًا
  95. 095 بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشت‌نمای شدنضرر تعظيم الخلق والاشتهار ٢٩ بيتًا
  96. 096 بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کانتفسير 'ما شاء الله كان' ٣٥ بيتًا
  97. 097 بخش ۹۷ - داستان پیر چنگی کی در عهد عمر رضی الله عنه از بهر خدا روز بی‌نوایی چنگ زد میان گورستانقصة الشيخ العازف الذي في عهد عمر رضي الله عنه عزف لله في يوم فقره بين القبور ٣٨ بيتًا
  98. 098 بخش ۹۸ - در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لهافي بيان هذا الحديث: إن لربكم في أيام دهركم نفحات ألا فتعرضوا لها ٦٢ بيتًا
  99. 099 بخش ۹۹ - قصهٔ سوال کردن عایشه رضی الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی امروز باران بارید چون تو سوی گورستان رفتی جامه‌های تو چون تر نیستقصة سؤال عائشة رضي الله عنها المصطفى صلى الله عليه وسلم: اليوم أمطرت، كيف لم تبتل ثيابك عندما ذهبت إلى القبور؟ ٢٣ بيتًا
  100. 100 بخش ۱۰۰ - تفسیر بیت حکیم سنائی رضی‌ الله عنه «آسمانهاست در ولایتِ جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست،  کوههای بلند و دریاهاست»تفسير بيت الحكيم سنائي رضي الله عنه: 'في عالم الروح سموات، هي مدبرة سموات الدنيا' 'في طريق الروح علو وهبوط، جبال عالية وبحار عميقة' ١١ بيتًا
  101. 101 بخش ۱۰۱ - در معنی این حدیث کی اغتنموا برد الربیع الی آخرهفي معنى هذا الحديث: "اغتنموا برد الربيع" إلى آخره ١٤ بيتًا
  102. 102 بخش ۱۰۲ - پرسیدن صدیقه رضی‌الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی سر باران امروزینه چه بودسؤال الصديقة رضي الله عنها المصطفى صلى الله عليه وسلم عن سر أمطار اليوم ١٢ بيتًا
  103. 103 بخش ۱۰۳ - بقیهٔ قصهٔ پیر چنگی و بیان مخلص آنبقية قصة شيخ العود وبيان خلاصتها ٣٢ بيتًا
  104. 104 بخش ۱۰۴ - در خواب گفتن هاتف مر عمر را رضی الله عنه کی چندین زر از بیت المال به آن مرد ده کی در گورستان خفته استفي المنام، قال هاتف لعمر رضي الله عنه: أعطِ ذلك الرجل الذي يرقد في المقبرة هذا القدر من بيت مال المسلمين ٩ بيتًا
  105. 105 بخش ۱۰۵ - نالیدن ستون حنانه چون برای پیغامبر صلی الله علیه و سلم منبر ساختند کی جماعت انبوه شد گفتند «ما روی مبارک ترا به هنگام وعظ نمی‌بینیم» و شنیدن رسول و صحابه آن ناله را و سؤال و جواب مصطفی صلی الله علیه و سلم با ستون صریحأنين الجذع الحنان لما صنع منبر للنبي صلى الله عليه وسلم لكثرة الجماعة، وقالوا: "لا نرى وجهك المبارك عند الوعظ". وسماع الرسول والصحابة ذلك الأنين، وسؤال وجواب المصطفى صلى الله عليه وسلم مع الجذع بصراحة ٤١ بيتًا
  106. 106 بخش ۱۰۶ - اظهار معجزهٔ پیغمبر صلی الله علیه و سلم به سخن آمدن سنگ‌ریزه در دست ابوجهل علیه اللعنه و گواهی دادن سنگ‌ریزه بر حقیت محمد صلی الله علیه و سلم به رسالت اوإظهار معجزة النبي صلى الله عليه وسلم بتكلّم الحصى في يد أبي جهل عليه اللعنة، وشهادة الحصى على حقانية محمد صلى الله عليه وسلم برسالته ٧ بيتًا
  107. 107 بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عُمَر -رضی الله عنه- به او آنچه هاتف آواز دادبقية قصة المطرب وإيصال أمير المؤمنين عمر -رضي الله عنه- إليه ما ناداه به الهاتف ٣٨ بيتًا
  108. 108 بخش ۱۰۸ - گردانیدن عمر رضی الله عنه نظر او را از مقام گریه کی هستیست به مقام استغراقتحويل عمر رضي الله عنه نظره من مقام البكاء، الذي هو الوجود، إلى مقام الاستغراق ٢٤ بيتًا
  109. 109 بخش ۱۰۹ - تفسیر دعای آن دو فرشته کی هر روز بر سر هر بازاری منادی می‌کنند کی اللهم اعط کل منفق خلفا اللهم اعط کل ممسک تلفا و بیان کردن کی آن منفق مجاهد راه حقست نی مسرف راه هواتفسير دعاء الملائكتين اللذين يناديان كل يوم في كل سوق: "اللهم أعط كل منفق خلفًا، اللهم أعط كل ممسك تلفًا"، وتوضيح أن المنفق هو المجاهد في سبيل الحق، لا المسرف في سبيل الهوى ٢١ بيتًا
  110. 110 بخش ۱۱۰ - قصهٔ خلیفه کی در کرم در زمان خود از حاتم طائی گذشته بود و نظیر خود نداشتقصة الخليفة الذي فاق حاتم الطائي في الكرم في زمانه، ولم يكن له نظير ٨ بيتًا
  111. 111 بخش ۱۱۱ - قصهٔ اعرابی درویش و ماجرای زن با او به سبب قلت و درویشیقصة الأعرابي الفقير وقضية المرأة معه بسبب الفقر والعوز ١٢ بيتًا
  112. 112 بخش ۱۱۲ - مغرور شدن مریدان محتاج به مدعیان مزور و ایشان را شیخ و محتشم و واصل پنداشتن و نقل را از نقد فرق نادانستن و بر بسته را از بر رستهاغترار المريدين المحتاجين بالمدعين المزيفين، واعتقادهم أنهم شيوخ وأعيان وواصلون، وعدم تمييزهم بين المنقول والنقد، وبين المنسوب والحقيقة ١٩ بيتًا
  113. 113 بخش ۱۱۳ - در بیان آنک نادر افتد کی مریدی در مدعی مزور اعتقاد بصدق ببندد کی او کسی است و بدین اعتقاد به مقامی برسد کی شیخش در خواب ندیده باشد و آب و آتش او را گزند نکند و شیخش را گزند کند ولیکن بنادر نادرفي بيان أن نادرًا ما يحدث أن يعتقد مريد بصدق في مدعي زائف، فيظنه شيخًا، ويصل بذلك الاعتقاد إلى مقام لم يره شيخه في المنام، ولا يصيبه الماء والنار بضرر، بينما يصيب شيخه الضرر، ولكن هذا نادر جدًا ٥ بيتًا
  114. 114 بخش ۱۱۴ - صبر فرمودن اعرابی زن خود را و فضیلت صبر و فقر بیان کردن با زنأمر الأعرابي زوجته بالصبر، وبيان فضيلة الصبر والفقر لزوجته ٢٧ بيتًا
  115. 115 بخش ۱۱۵ - نصحیت کردن زن مر شوی را کی سخن افزون از قدم و از مقام خود مگو لم تقولون ما لا تفعلون کی این سخن‌ها اگرچه راستست این مقام توکل ترا نیست و این سخن گفتن فوق مقام و معاملهٔ خود زیان دارد و کبر مقتا عند الله باشدنصيحة الزوجة لزوجها: لا تتكلم بما يزيد عن قدرك ومقامك، "لم تقولون ما لا تفعلون؟"، فهذه الكلمات، وإن كانت صحيحة، ليست مقام توكلك، والقول فوق مقامك ومعاملتك يضر، و"كبر مقتًا عند الله" ٢٧ بيتًا
  116. 116 بخش ۱۱۶ - نصیحت کردن مرد مر زن را کی در فقیران به خواری منگر و در کار حق به گمان کمال نگر و طعنه مزن در فقر و فقیران به خیال و گمان بی‌نوایی خویشتننصيحة الرجل لزوجته: لا تنظري إلى الفقراء بازدراء، وانظري إلى أمر الحق بالكمال، ولا تلومي الفقر والفقراء بظن نفسك الغنية ٢٣ بيتًا
  117. 117 بخش ۱۱۷ - در بیان آنک جنبیدن هر کسی از آنجا کی ویست هر کس را از چنبرهٔ وجود خود بیند تابهٔ کبود آفتاب را کبود نماید و سرخ سرخ نماید چون تابه‌ها از رنگها بیرون آید سپید شود از همه تابه‌های دیگر او راست‌گوتر باشد و امام باشدفي بيان أن كل شخص يرى الآخرين من منطلق وجوده، فالقدر الأزرق يرى الشمس زرقاء، والأحمر يراها حمراء. وعندما تخرج الألوان من القدور، تصبح بيضاء، ويكون هو أصدق من جميع القدور الأخرى، ويكون هو الإمام ٢٩ بيتًا
  118. 118 بخش ۱۱۸ - مراعات کردن زن شوهر را و استغفار کردن از گفتهٔ خویشمراعاة الزوجة لزوجها واستغفارها مما قالته ٣٩ بيتًا
  119. 119 بخش ۱۱۹ - در بیان این خبر کی انهن یغلبن العاقل و یغلبهن الجاهلفي بيان هذا الخبر: "إنهن يغلبن العاقل ويغلبهن الجاهل" ٥ بيتًا
  120. 120 بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هستاستسلام الرجل لما طلبته زوجته من طلب المعيشة، واعتبار اعتراض الزوجة إشارات من الحق. عند عقل كل عالم، هناك مُحَرِّكٌ مع كل مُتَحَرِّك ٩ بيتًا
  121. 121 بخش ۱۲۱ - در بیان آنک موسی و فرعون هر دو مسخر مشیت‌اند چنانک زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون بخلوت تا ناموس نشکندفي بيان أن موسى وفرعون كلاهما مسخران للمشيئة، كما السم والترياق، والظلمات والنور، ومناجاة فرعون في الخلوة لئلا تُكسر حرمته ٣٦ بيتًا
  122. 122 بخش ۱۲۲ - سبب حرمان اشقیا از دو جهان کی خسر الدنیا و الآخرةسبب حرمان الأشقياء من الدارين، "الذي خسر الدنيا والآخرة" ٢٧ بيتًا
  123. 123 بخش ۱۲۳ - حقیر و بی‌خصم دیدن دیده‌های حس صالح و ناقهٔ صالح علیه‌السلام را چون خواهد کی حق لشکری را هلاک کند در نظر ایشان حقیر نماید خصمان را و اندک اگرچه غالب باشد آن خصم و یقللکم فی اعینهم لیقضی الله امرا کان مفعولااستصغار أعين الحس ناقة صالح وصالح عليهما السلام، حين يريد الحق إهلاك قوم، يُصغر الأعداء في أعينهم، ويجعلهم قليلاً وإن كانوا غالبين، "وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا" ٦٠ بيتًا
  124. 124 بخش ۱۲۴ - در معنی آنک مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیانفي معنى قوله تعالى: "مرج البحرين يلتقيان بينهما برزخ لا يبغيان" ٣٣ بيتًا
  125. 125 بخش ۱۲۵ - در معنی آنک آنچ ولی کند مرید را نشاید گستاخی کردن و همان فعل کردن کی حلوا طبیب را زیان ندارد اما بیماران را زیان دارد و سرما و برف انگور را زیان ندارد اما غوره را زیان دارد کی در راهست کی لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک و ما تاخرفي معنى أن ما يفعله الولي لا يجوز للمريد أن يتجاسر ويفعل مثله، فالحلوى لا تضر الطبيب ولكنها تضر المرضى، والبرد والثلج لا يضران العنب ولكن يضران الحصرم، لأنه في الطريق، "ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك وما تأخر" ١٣ بيتًا
  126. 126 بخش ۱۲۶ - مخلص ماجرای عرب و جفت اوخلاصة قصة الأعرابي وزوجته ٢٧ بيتًا
  127. 127 بخش ۱۲۷ - دل نهادن عرب بر التماس دلبر خویش و سوگند خوردن کی درین تسلیم مرا حیلتی و امتحانی نیستعزم الأعرابي على تلبية طلب محبوبته، وأقسم أن لا حيلة ولا امتحان في استسلامه هذا ٤١ بيتًا
  128. 128 بخش ۱۲۸ - تعیین کردن زن طریق طلب روزی کدخدای خود را و قبول کردن اوتحديد المرأة طريقة طلب الرزق لزوجها وقبوله ذلك ١٩ بيتًا
  129. 129 بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبستإهداء الأعرابي جرة ماء المطر من وسط الصحراء إلى بغداد إلى أمير المؤمنين، ظنًا منه أن هناك أيضًا قحطًا في الماء ١٧ بيتًا
  130. 130 بخش ۱۳۰ - در نمد دوختن زن عرب سبوی آب باران را و مهر نهادن بر وی از غایت اعتقاد عربخياطة الأعرابية جرة ماء المطر في لباد وختمها عليها من فرط اعتقاد الأعرابي ٢٤ بيتًا
  131. 131 بخش ۱۳۱ - در بیان آنک چنانک گدا عاشق کرمست و عاشق کریم، کرمِ کریم هم عاشق گداست اگر گدا را صبر بیش بود کریم بر در او آید و اگر کریم را صبر بیش بود گدا بر در او آید اما صبر گدا کمال گداست و صبر کریم نقصان اوستفي بيان أن كما الفقير عاشق للكرم والكريم، فكرم الكريم أيضًا عاشق للفقير. فإذا كان صبر الفقير أكثر، أتى الكريم إلى بابه، وإذا كان صبر الكريم أكثر، أتى الفقير إلى بابه. ولكن صبر الفقير كمال للفقير، وصبر الكريم نقص له ٨ بيتًا
  132. 132 بخش ۱۳۲ - فرق میان آنک درویش است به خدا و تشنهٔ خدا و میان آنک درویش است از خدا و تشنهٔ غیرستالفرق بين من هو فقير إلى الله وعطشان لله، وبين من هو فقير من الله وعطشان لغيره ٢٢ بيتًا
  133. 133 بخش ۱۳۳ - پیش آمدن نقیبان و دربانان خلیفه از بهر اکرام اعرابی و پذیرفتن هدیهٔ او راقدوم نقباء الخليفة وحراسه إكرامًا للأعرابي وقبول هديته ٢٨ بيتًا
  134. 134 بخش ۱۳۴ - در بیان آنک عاشق دنیا بر مثال عاشق دیواریست کی بر او تاب آفتاب زند و جهد و جهاد نکرد تا فهم کند کی آن تاب و رونق از دیوار نیست از قرص آفتابست در آسمان چهارم لاجرم کلی دل بر دیوار نهاد چون پرتو آفتاب به آفتاب پیوست او محروم ماند ابدا و حیل بینهم و بین ما یشتهونفي بيان أن عاشق الدنيا كمثل عاشق جدار تشرق عليه الشمس، ولم يجتهد ليفهم أن ذلك النور والبريق ليس من الجدار بل من قرص الشمس في السماء الرابعة. لذا، تعلق قلبه بالجدار تمامًا، وعندما اتصل شعاع الشمس بالشمس، حُرم هو أبدًا، "وحيل بينهم وبين ما يشتهون" ٤ بيتًا
  135. 135 بخش ۱۳۵ - مثل عرب اذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرةمثل الأعراب: "إذا زنيت فازن بالحرة، وإذا سرقت فاسرق الدرة" ١٠ بيتًا
  136. 136 بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفهتسليم الأعرابي الهدية، أي الجرة، لغلمان الخليفة ٢٠ بيتًا
  137. 137 بخش ۱۳۷ - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبانحكاية النحوي والملاح ١٨ بيتًا
  138. 138 بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بی‌نیازی از آن هدیه و از آن سبوقبول الخليفة الهدية وإعطاؤه بسخاء رغم استغنائه التام عن تلك الهدية وتلك الجرة ٨١ بيتًا
  139. 139 بخش ۱۳۹ - در صفت پیر و مطاوعت ویفي صفة الشيخ وطاعته ٢٥ بيتًا
  140. 140 بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشیوصية الرسول صلى الله عليه وسلم لعلي كرم الله وجهه: "حين يتقرب كل أحد بنوع من الطاعة إلى الحق، فتقرب أنت بصحبة العاقل والعبد الخاص، لتكون أسبقهم جميعًا" ٢٢ بيتًا
  141. 141 بخش ۱۴۱ - کبودی زدن قزوینی بر شانه‌گاه صورت شیر و پشیمان شدن او به سبب زخم سوزنوشم القزويني صورة أسد على كتفه وندمه بسبب ألم الإبرة ٣٢ بيتًا
  142. 142 بخش ۱۴۲ - رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکارذهاب الذئب والثعلب في خدمة الأسد للصيد ٢٩ بيتًا
  143. 143 بخش ۱۴۳ - امتحان کردن شیر گرگ را و گفتن کی پیش آی ای گرگ بخش کن صیدها را میان مااختبار الأسد للذئب وقال: "تقدم يا ذئب واقسم الصيد بيننا" ١٤ بيتًا
  144. 144 بخش ۱۴۴ - قصه آنکس کی در یاری بکوفت از درون گفت کیست آن گفت منم گفت چون تو توی در نمی‌گشایم هیچ کس را از یاران نمی‌شناسم کی او من باشد بروقصة من طرق باب صديق، فقال من الداخل: "من ذا؟" فقال: "أنا". قال: "إذا كنت أنت، فلن أفتح الباب. لا أعرف أحدًا من الأصدقاء هو أنا. اذهب" ٤٦ بيتًا
  145. 145 بخش ۱۴۵ - ادب کردن شیر گرگ را کی در قسمت بی‌ادبی کرده بودتأديب الأسد للذئب الذي كان قد أساء الأدب في القسمة ٢٢ بيتًا
  146. 146 بخش ۱۴۶ - تهدید کردن نوح علیه‌السلام مر قوم را کی با من مپیچید کی من روپوشم با خدای می‌پیچید در میان این بحقیقت ای مخذولانتهديد نوح عليه السلام لقومه: "لا تنازعوني، فإنني ستار، وأنتم تنازعون الله حقًا يا مخذولون" ٢٦ بيتًا
  147. 147 بخش ۱۴۷ - نشاندن پادشاه، صوفیانِ عارف را پیش روی خویش تا چشمشان بدیشان روشن شودإجلاس الملك الصوفيين العارفين أمامه لينير بهم عينيه ٧ بيتًا
  148. 148 بخش ۱۴۸ - آمدن مهمان پیش یوسف علیه‌السلام و تقاضا کردن یوسف علیه‌السلام ازو تحفه و ارمغانقدوم ضيف على يوسف عليه السلام، وطلب يوسف عليه السلام منه هدية أو تذكارًا ٣٥ بيتًا
  149. 149 بخش ۱۴۹ - گفتن مهمان یوسف علیه‌السلام کی آینه‌ای آوردمت کی تا هر باری کی در وی نگری روی خوب خویش را بینی مرا یاد کنیقول ضيف يوسف عليه السلام: "جئت لك بمرآة، فكلما نظرت فيها رأيت وجهك الجميل، وتذكرتني" ٣٦ بيتًا
  150. 150 بخش ۱۵۰ - مرتد شدن کاتب وحی به سبب آنک پرتو وحی برو زد آن آیت را پیش از پیغامبر صلی الله علیه و سلم بخواند گفت پس من هم محل وحیمارتداد كاتب الوحي لأنه تعرض لنور الوحي وقرأ الآية قبل النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: "إذن أنا أيضًا محل الوحي" ٧٠ بيتًا
  151. 151 بخش ۱۵۱ - دعا کردن بلعم با عور کی موسی و قومش را از این شهر کی حصار داده‌اند بی مراد باز گردان و مستجاب شدن دعای اودعاء بلعام بن باعوراء أن يُرجع موسى وقومه من هذه المدينة التي حاصروها دون مراد، واستجابة دعائه ٢٣ بيتًا
  152. 152 بخش ۱۵۲ - اعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و امیری اهل دنیا خواستن و در فتنه افتادناعتماد هاروت وماروت على عصمتهما، وطلبهما إمارة أهل الدنيا، ووقوعهما في الفتنة ٢٤ بيتًا
  153. 153 بخش ۱۵۳ - باقی قصهٔ هاروت و ماروت و نکال و عقوبت ایشان هم در دنیا بچاه بابلبقية قصة هاروت وماروت وعقوبتهما ونكالهما في الدنيا بئر بابل ١٦ بيتًا
  154. 154 بخش ۱۵۴ - به عیادت رفتن کر بر همسایهٔ رنجور خویشذهاب الأصم لعيادة جاره المريض ٣٦ بيتًا
  155. 155 بخش ۱۵۵ - اول کسی کی در مقابلهٔ نص قیاس آورد ابلیس بودأول من جاء بالقياس في مقابل النص كان إبليس ٣٠ بيتًا
  156. 156 بخش ۱۵۶ - در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلانفي بيان أن حال المرء وسكره يجب أن يُخفى عن الجهال ٤١ بيتًا
  157. 157 بخش ۱۵۷ - قصهٔ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورت‌گریقصة تنافس الروم والصينيين في فن الرسم والتصوير ٣٣ بيتًا
  158. 158 بخش ۱۵۸ - پرسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم مر زید را که امروز چونی و چون برخاستی و جواب گفتن او که اصبحت ممنا یا رسول اللهسؤال النبي صلى الله عليه وسلم لزيد: "كيف أصبحت اليوم؟" وجوابه: "أصبحت مؤمنًا يا رسول الله" ٨٤ بيتًا
  159. 159 بخش ۱۵۹ - متهم کردن غلامان و خواجه‌تاشان مر لقمان را کی آن میوه‌های ترونده را که می‌آوردیم او خورده استاتهام الغلمان والخصيان للقمان بأن الفاكهة الطازجة التي كانوا يأتون بها قد أكلها هو ٢٤ بيتًا
  160. 160 بخش ۱۶۰ - بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلمبقية قصة زيد في جواب الرسول صلى الله عليه وسلم ٤٨ بيتًا
  161. 161 بخش ۱۶۱ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم مر زید را کی این سر را فاش‌تر ازین مگو و متابعت نگهدارقول النبي صلى الله عليه وسلم لزيد: "لا تفشِ هذا السر أكثر من هذا، وحافظ على التابعية" ١٢ بيتًا
  162. 162 بخش ۱۶۲ - رجوع به حکایت زیدالعودة إلى حكاية زيد ٣٩ بيتًا
  163. 163 بخش ۱۶۳ - آتش افتادن در شهر به ایام عمر رضی الله عنهاندلاع حريق في المدينة في أيام عمر رضي الله عنه ١٤ بيتًا
  164. 164 بخش ۱۶۴ - خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دستبصق الخصم في وجه أمير المؤمنين علي كرم الله وجهه، وإلقاء أمير المؤمنين علي السيف من يده ٥٢ بيتًا
  165. 165 بخش ۱۶۵ - سؤال کردن آن کافر از علی کرم الله وجهه کی بر چون منی مظفر شدی شمشیر از دست چون انداختیسؤال الكافر لعلي كرم الله وجهه: "كيف ظفرت بمثلي ورميت السيف من يدك؟" ١٥ بيتًا
  166. 166 بخش ۱۶۶ - جواب گفتن امیر المؤمنین کی سبب افکندن شمشیر از دست چه بوده است در آن حالتجواب أمير المؤمنين عن سبب إلقائه السيف من يده في تلك الحالة ٥٧ بيتًا
  167. 167 بخش ۱۶۷ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه کی کشتن علی بر دست تو خواهد بودن خبرت کردمقول النبي صلى الله عليه وسلم في أذن حامل ركاب أمير المؤمنين علي كرم الله وجهه: "قتل علي سيكون على يدك، قد أخبرتك" ٤٩ بيتًا
  168. 168 بخش ۱۶۸ - تعجب کردن آدم علیه‌السلام از ضلالت ابلیس لعین و عجب آوردنتعجب آدم عليه السلام من ضلالة إبليس اللعين وتعجبه ٣١ بيتًا
  169. 169 بخش ۱۶۹ - بازگشتن به حکایت علی کرم الله وجهه و مسامحت کردن او با خونی خویشالعودة إلى حكاية علي كرم الله وجهه وتسامحه مع قاتله ١٤ بيتًا
  170. 170 بخش ۱۷۰ - افتادن رکابدار هر باری پیش امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه کی ای امیر المؤمنین مرا بکش و ازین قضا برهانسقوط حامل الركاب في كل مرة أمام أمير المؤمنين علي كرم الله وجهه: "يا أمير المؤمنين، اقتلني وخلصني من هذا القضاء" ١٠ بيتًا
  171. 171 بخش ۱۷۱ - بیان آنک فتح طلبیدن مصطفی صلی الله علیه و سلم مکه را و غیر مکه را جهت دوستی ملک دنیا نبود چون فرموده است الدنیا جیفة بلک بامر بودبيان أن طلب المصطفى صلى الله عليه وسلم فتح مكة وغيرها لم يكن لحب ملك الدنيا، فقد قال: "الدنيا جيفة"، بل كان بأمر ٢٧ بيتًا
  172. 172 بخش ۱۷۲ - گفتن امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه با قرین خود کی چون خدو انداختی در روی من نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند مانع کشتن تو آن شدقول أمير المؤمنين علي كرم الله وجهه لقرينه: "عندما بصقت في وجهي، تحركت نفسي، ولم يبق إخلاص العمل، فمنع ذلك قتلك" ٢٩ بيتًا