M1:2005 — ور یکی عیبی بود با صد حیات / بر مثال چوب باشد در نبات

这句诗出自鲁米对“瑕疵”（عیب）概念的探讨。他刚刚论证，相对于造物主而言，凡事皆有其智慧，所谓的“瑕疵”或“罪过”只是从受造物狭隘的视角来看才是问题。例如，不信（کفر）在人看来是灾祸，但在神的宏大计划中自有其作用。

此诗句用了一个生动的比喻来深化这一观点。一个拥有“百般生命”的完美存在——比如先知或圣徒——身上可能带有一点看似的“缺陷”。这个“缺陷”是什么呢？可能是他们仍具有肉身，或展现出凡人的某种特性。然而，鲁米说，这就像一株活生生的植物（نبات）中天然包含的木质部分（چوب）。木头本身是死的、无生命的，但在一棵生机勃勃的树中，它却是支撑其生命、输送养分的骨干。它不仅无害，反而是生命整体不可或缺的一部分。

因此，在圣徒身上，肉体或人性的限制（瑕疵）与他们浩瀚的灵性生命（صد حیات）完美地融为一体。就像人们不会因为树有木质部分就指责它有“缺陷”一样，我们也不应以凡俗的眼光去评判圣徒身上那些看似不完美之处。在更高的层面上，身与心、瑕与瑜，共同构成了一个和谐而充满活力的整体。

مولانا در این بخش از مثنوی، به تفاوت نگاه خداوند و نگاه انسان به مفهوم «عیب» می‌پردازد. او استدلال می‌کند آنچه از دید ما انسان‌ها نقص و عیب به شمار می‌آید، در چشم‌انداز کلی حکمت الهی، جایگاه و معنای دیگری دارد. این بیت، این ایده را با یک مثال روشن می‌کند.

همان‌طور که یک گیاه یا درخت زنده (نبات) ممکن است شاخه‌ای خشک (چوب) داشته باشد، اما این شاخه‌ی خشک، سرزندگی و حیات کل درخت را زیر سؤال نمی‌برد، یک انسانِ برخوردار از حیات معنوی و صدها فضیلت (صد حیات) نیز اگر یک عیب جزئی داشته باشد، آن عیب در برابر عظمتِ وجودِ زنده‌ی او ناچیز و بی‌اهمیت است. این نگاه، دعوتی است به کل‌نگری و پرهیز از عیب‌جویی‌های جزئی‌نگر که کلِ باارزش یک وجود را فدای یک جزء بی‌اهمیت می‌کند. در واقع، آن «عیب» بخشی از تمامیت آن موجود است، همان‌طور که چوب خشک نیز جزئی از درخت است.