M2:1747 — زانک از کون و فساد است و مهین / حادثست و محدثی خواهد یقین

يأتي هذا البيت في سياق قصة النبي موسى والراعي، حيث وبّخ موسى الراعي على مخاطبته الله بأوصاف بشرية مادية. يشرح الرومي هنا الأساس الفلسفي والكلامي لخطأ الراعي: أي شيء له جسد، كاليد والقدم، هو جزء من عالم "الكون والفساد" (وهو مصطلح فلسفي يعني عالم المادة الذي يخضع للتكوّن والتحلل).

كل ما هو خاضع لهذا القانون المادي هو بالضرورة "حادث"، أي أنه مخلوق له بداية في الزمن. والعقل والمنطق يقتضيان يقينًا أن كل "حادث" لا بد له من "مُحْدِث"، أي خالق أزليّ أوجده من العدم. وبما أن الله هو الخالق الأزلي (المُحْدِث)، فلا يمكن أن يكون هو نفسه مخلوقًا (حادثًا) أو أن يتصف بصفات المخلوقات الفانية.

بهذا البيت، ينقل الرومي النقاش من مجرد التوبيخ على الأدب في المخاطبة إلى حجة عقلية راسخة في علم الكلام الإسلامي، مبيّنًا أن تنزيه الله عن صفات الأجسام ليس مجرد مسألة ذوق، بل هو ضرورة منطقية وإيمانية.

این بیت بخشی از استدلال کلامی حضرت موسی در پاسخ به چوپان است. موسی در حال توضیح تفاوت بنیادین میان خالق و مخلوق است. او می‌گوید هر آنچه در جهان مادی است، اسیر چرخه‌ی «کون و فساد» (پیدایش و نابودی) است. این پدیده‌ها «حادث» هستند، یعنی از نیستی به هستی آمده‌اند و سرانجام نیز از بین می‌روند. این ویژگی، یعنی «حدوث»، نشانه‌ی نقص و نیازمندی است.

بر اساس یک اصل عقلی و فلسفی، هر پدیده‌ی «حادث» نیازمند یک «مُحدِث» یا پدیدآورنده است؛ علتی که خود حادث نباشد، بلکه ازلی و ابدی باشد. بنابراین، خداوند که آن مُحدِث و آفریننده‌ی اصلی است، نمی‌تواند صفات مخلوقات حادث خود (مانند داشتن دست و پا، لباس، یا خویشاوند) را داشته باشد. استدلال موسی این است که توصیفات چوپان، خدا را در سطح یک موجود حادث و نیازمند پایین می‌آورد، در حالی که او برتر از این چرخه و این صفات است.