اقرأ› دفتر ٣› بيان أن قول 'الله' للمحتاج هو عين قول الحق 'لبيك'› بيت ١٩٨
M3:198 — جان جاهل زین دعا جز دور نیست / زانک یا رب گفتنش دستور نیست
M3:198
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
روح فرد غافل و ناآگاه از چنین نیایشی (که نشانهی پذیرش است) دور است، زیرا اساساً به او اذن و توفیق داده نشده که بتواند خالصانه خدا را بخواند.
این بیت در ادامهی داستان مردی است که از عدم پاسخ خداوند به دعاهایش ناامید شده بود و خضر در خواب به او مژده داد که خودِ توفیقِ دعا کردن و «یا رب» گفتن، نشانهی لطف و «لبیک» خداوند است.
مولانا اکنون حالت عکس را توصیف میکند: روح جاهل. «جهل» در اینجا نه به معنای بیسوادی، بلکه به معنای غفلت معنوی و دوری از حقیقت است. چنین روحی از این نوع دعا، یعنی نیایشِ برخاسته از نیاز و سوز درونی، کاملاً بیگانه و دور است. چرا؟ زیرا خداوند به او «دستور» نداده است. «دستور» در اینجا به معنای اذن، توفیق و اجازهی باطنی است. به زبان ساده، بزرگترین نشانه و مجازات برای روح غافل این است که خداوند حتی میل و تواناییِ صدا زدنِ خود را از او میگیرد. دهان و دلش قفل است و در سختیها هم به یاد خدا نمیافتد.
بنابراین، این بیت یک اصل مهم عرفانی را بیان میکند: توانایی دعا کردن و احساس نیاز به خداوند، خود یک موهبت و نشانهی نزدیکی است، در حالی که ناتوانی از نیایش و بینیازی کاذب، نشانهی دوری و قهر الهی است.
- جاهل
- در اینجا: غافل، بیخبر از حقایق معنوی، دور از خدا
- زین
- مخفف «از این»
- جز دور نیست
- هیچ بهرهای جز دوری و بیگانگی ندارد
- زانک
- مخفف «از آنکه»، زیرا، برای اینکه
- دستور
- اجازه، فرمان، اذن، توفیق
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.