اقرأ› دفتر ٥› قصة الجارية التي كانت تشتهي الحمار، وقد علّمته كيف يشبع شهوتها كالبشر، وكانت تضع قرعة على قضيب الحمار لئلا يتجاوز الحد. علمت السيدة بذلك، ولكنها لم ترَ القرعة. فأبعدت الجارية بحجة، ثم اجتمعت مع الحمار بلا قرعة فماتت فضيحةً. عادت الجارية متأخرة ونوحت: "يا روحي ويا نور عيني! رأيت الذكر ولم ترَ القرعة! رأيت القضيب ولم ترَ ذلك الآخر!" كل ناقص ملعون، أي كل نظر وفهم ناقص ملعون، وإلا فالناقصون ظاهرًا من الجسد مرحومون ليسوا ملعونين، اقرأ: "ليس على الأعمى حرج"، فنفى الحرج ونفى اللعنة ونفى العتاب والغضب› بيت ١٣٤٢
M5:1342 — چون تفحص کرد از حال اِشَک / دید خفته زیر خر آن نرگسک
M5:1342
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
خاتون خانه که به لاغر شدن خرش مشکوک شده بود، پس از تحقیق و کنجکاوی، سرانجام کنیزک خود را در حال آمیزش با حیوان یافت.
این بیت لحظهی کشف راز در داستان است. خاتون خانه مدتی بود که میدید خرش روزبهروز ضعیفتر و لاغرتر میشود اما دلیل آن را نمیفهمید. پس از پرسوجوهای بینتیجه از نعلبندان، تصمیم گرفت خودش به طور جدی موضوع را پیگیری کند. مولانا با این داستان، که در ظاهر بسیار جسورانه و زمینی است، به یک نکتهی کلیدی در شناخت اشاره میکند: نگاه سطحی و ناقص میتواند به فاجعه بینجامد.
در این بیت، خاتون صرفاً عمل ظاهری را میبیند. او از «شکاف در» نگاه میکند و صحنهی آمیزش کنیزک با خر را مشاهده میکند. اما او به «دقیقه» یا همان نکتهی ظریف و حیاتی ماجرا، یعنی کدویی که کنیزک برای کنترل عمق دخول به کار میبرد، توجه نمیکند. این ندیدن، که ناشی از نگاهی عجولانه و شهوتآلود است، مقدمهی هلاکت خود او میشود. مولانا در عنوان داستان، این نگاه ناقص را با حدیث «کُلُّ ناقصٍ مَلعون» پیوند میزند و توضیح میدهد که منظور، نقص در فهم و بینش است، نه نقص جسمانی. بنابراین، این بیت نقطهی عطفی است که در آن، بینندهای (خاتون) چیزی را میبیند اما حقیقت کامل آن را درک نمیکند و همین دیدنِ ناقص، او را به سوی نابودی سوق میدهد.
- تفحص
- جستجو، تحقیق، وارسی دقیق
- اِشَک
- الاغ، خر (واژهای که امروزه کمتر به کار میرود)
- نرگسک
- کنایه از کنیزک که چشمانی زیبا چون گل نرگس داشت؛ معشوق زیبارو
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.