اقرأ› دفتر ٥› حكاية تلك البقرة الوحيدة في جزيرة كبيرة. يملأ الله تلك الجزيرة الكبيرة بالنباتات والرياحين لتكون علفًا للبقرة. حتى المساء تأكل البقرة كل ذلك وتسمن كالجبل. وعندما يأتي الليل، لا ينامها من الهم والخوف: "لقد رعت كل السهول، فماذا سآكل غدًا؟" فتنحف من هذا الهم. وعندما تستيقظ عند الفجر، ترى كل السهل أكثر خضرة وكثافة من الأمس، فتأكل وتسمن مرة أخرى، ثم يأتيها نفس الهم في الليل. وهكذا منذ سنوات طويلة، وهي ترى ذلك ولا تثق› بيت ٢٨٦١
M5:2861 — نفس آن گاوست و آن دشت این جهان / کاو همی لاغر شود از خوف نان
M5:2861
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
مولانا در این بیت، تمثیل گاو و مرتع را تفسیر میکند: نفسِ انسان مانند آن گاو است و این جهان همچون آن جزیره، که نفس به خاطر ترس از تمام شدن روزی، دائماً در اضطراب و نگرانی به سر میبرد.
این بیت، گرهگشایی تمثیل «گاو در جزیره» است که مولانا در بخش ۱۲۵ دفتر پنجم مطرح میکند. او به صراحت میگوید که آن گاو، نماد «نفس» (nafs) یا همان جنبهٔ حیوانی و خواستههای سیریناپذیر وجود انسان است و آن دشت پهناور و پر از علف، نماد این «جهان» و نعمتهای مادی آن است.
نکتهٔ اصلی داستان این است که گاو هر روز از نعمتهای فراوان جزیره میخورد و فربه میشود، اما شبهنگام از ترس اینکه فردا چه خواهد خورد، از غصه لاغر و ضعیف میشود. این چرخه سالهاست که تکرار میشود و گاو با وجود تجربهٔ مکررِ لطف خداوند و پر شدن دوبارهٔ دشت، هرگز به رزاق بودن او اعتماد نمیکند. مولانا این حالت را به وضعیت انسانهایی تشبیه میکند که با وجود برخورداری همیشگی از روزی و نعمت، دائماً نگران آینده و «ترس از نان» هستند. این «خوف نان» نماد تمام اضطرابهای ما برای تأمین آیندهٔ مادی است؛ ترسی که مانع از آرامش و توکل میشود و انسان را، همچون آن گاو، در چرخهای از حرص و نگرانی اسیر میکند.
- نفس
- در عرفان، به جنبهٔ حیوانی و غریزی وجود انسان گفته میشود که منشأ خواستههای مادی و شهوانی است.
- کاو
- مخفف «که او».
- همی
- پیشوندی برای استمرار فعل در فارسی قدیم، معادل «مداوم، پیوسته».
- خوف
- ترس، بیم، وحشت.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.