اقرأ› دفتر ٥› حكاية أيضًا في الرد على الجبري وإثبات الاختيار وصحة الأمر والنهي، وبيان أن عذر الجبري غير مقبول في أي ملة ولا في أي دين، ولا يوجب الخلاص من جزاء العمل الذي ارتكبه، كما لم يخلص إبليس الجبري بقوله: "بما أغويتني". والقليل يدل على الكثير› بيت ٣٠٨٥
M5:3085 — لیک بی هیچ آلتی صنع صمد / اختیارش را کمند او کند
M5:3085
المعنى والشرح · به زبانِ تو — بلغتك · AI
آفرینش خداوند، بدون نیاز به ابزار و واسطه، ارادهٔ مطلق خود را همچون کمندی به کار میگیرد تا ارادهٔ انسان را به سوی تقدیر خویش بکشاند.
این بیت در میانهٔ بحث پیچیدهٔ جبر و اختیار قرار دارد. مولانا در اینجا میخواهد نشان دهد که چگونه ارادهٔ مطلق خداوند (اختیار او) بر ارادهٔ انسان (اختیار ما) حاکم است، بدون آنکه ارادهٔ انسان را نفی کند.
تصویر اصلی بیت، «کمند» است. خداوند برای به دام انداختن «صید» (انسان یا ارادهٔ او) نیازی به ابزارهای مادی مثل دام و سگ شکاری ندارد. خودِ «صُنع» یا آفرینش او، که تجلی ارادهٔ اوست، به شکلی نامرئی و بدون واسطه عمل میکند. ارادهٔ الهی مانند کمندی است که بر گردن ارادهٔ ما میافتد و آن را به جهتی که مقدر است، هدایت میکند. این کمند، ابزاری بیرونی نیست؛ بلکه قدرتی است که در بطن خودِ هستی و در ساختار وجودی ما تنیده شده است.
بنابراین، مولانا نه جبر مطلق را میپذیرد (که انسان هیچ ارادهای ندارد) و نه اختیار مطلق را (که انسان کاملاً مستقل از خداست). او تصویری ارائه میدهد که در آن، ارادهٔ انسان واقعی و مؤثر است، اما این اراده در نهایت در اقیانوس ارادهٔ الهی شناور است و توسط آن جهت داده میشود. خداوند با خودِ آفرینشگریاش، بدون نیاز به هیچ وسیلهای، ارادهٔ ما را مقهور و تسلیم ارادهٔ خویش میسازد.
- صنع
- آفرینش، ساختن، کار هنرمندانه
- صمد
- بینیاز مطلق، از نامهای خداوند
- آلت
- ابزار، وسیله
- کمند
- طناب بلند و گرهدار برای به دام انداختن، دام
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.