M5:3208 — هم‌چنین بحثست تا حشر بشر / در میان جبری و اهل قدر

جلسهٔ 15 — [38:50:00] نظر مولانا و کانت درباره لاینحل بودن مسئله جبر و اختیار

و خود مولوی هم اشاره می‌کنه که:

در میان اهل اختیار و اهل جبر تا قیامت این بحث جاری‌ست و حل هم نخواهد شد. این خیلی موضع کانتی هم هست. می‌دونید که کانت توی اون احکام جدلی‌الطرفین و آنتینومی‌های خودش چهار تا مسئلهٔ عمده رو مطرح می‌کنه که عقل قادر به حل اون‌ها نیست. یکی‌ش همین مسئلهٔ جبر و اختیاره. می‌گوید که در طول تاریخ فلسفه هم دلایلی بر له جبر داشتیم، هم بر له اختیار، هم بر علیه جبر داشتیم، هم بر علیه اختیار و به مقام تکافؤ ادله رسیدیم. یعنی دلایل هم‌زورن، هم‌قوت‌ان. هیچ‌کدام دیگری رو از میدان بیرون نمی‌کنند. و می‌گوید این نشانه این است که اصلاً با عقل این مشکل رو نمی‌شه حل کرد.