اقرأ دفتر ٦ العودة إلى قصة المريض بيت ١٣٢١

M6:1321 — نبض او بگرفت و واقف شد ز حال / که امید صحت او بد محال

نبض او بگرفت و واقف شد ز حالکه امید صحت او بد محال
✦ اعرض هذا البيت بـ العربية

M6:1321

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — من محاضراته المسجلة عن المثنوي

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پزشک نبض او را گرفت و از حال او آگاه شد؛ دریافت که امید به بهبودی‌اش محال است. معنا: پزشک پس از معاینه، پی برد که بیماری بیمار به مرحله‌ای رسیده که دیگر امیدی به سلامت او نیست.

شرح

این بیت از حکایت «رنجور و طبیب ستارخو» در مثنوی معنوی است، حکایتی که مولانا از آن برای بیان نکات عمیق‌تری دربارهٔ ماهیت برخی بیماری‌ها، خواه جسمانی و خواه روحانی، بهره می‌جوید. طبیب، که مولانا او را «آگه» و «ستارخو» می‌خواند، یعنی دانا و پوشانندهٔ اسرار، پس از گرفتن نبض بیمار به حقیقت هولناکی پی می‌برد: «که امید صحت او بد محال».

این تشخیص، نقطهٔ عطفی در داستان و در نگاه مولاناست. در اینجا، طبیب با علم و تجربهٔ خود به این نتیجه می‌رسد که دیگر راهی برای درمان جسمانی این بیمار نیست. این وضعیت، یادآور همان آگاهی‌ای است که در برخی مواقع نسبت به بیماری‌های روحی و معنوی نیز حاصل می‌شود؛ گاه انسان به مرحله‌ای می‌رسد که «آب از سرش می‌گذرد» و دیگر پند و پرهیز و تدابیر معمول کارساز نیست. در ادامهٔ حکایت، طبیب نیز بر همین اساس به بیمار توصیه می‌کند که هرچه دلش می‌خواهد بکند، زیرا پرهیز و صبر در چنین حالتی، خود مایهٔ تنگی و زهیر (بیماری و رنج) خواهد شد. این نه از سر بی‌تفاوتی، که از نهایت شفقت و دانایی است که می‌داند در این نقطه، رنجور باید راه دیگری در پیش گیرد؛ راهی که شاید به تسکین آلامش بینجامد، ولو به بهبودی کامل ختم نشود. این بینش مولانا، فراتر از یک تشخیص پزشکی ساده، اشاره‌ای به درک عمیق او از پیچیدگی‌های وجود انسان و تقدیر او دارد.

نکات کلیدی

  • در برخی حالات بیماری، چه جسمانی و چه روحانی، تشخیص «محال بودن بهبود» ممکن است به نقطه‌ای برسد که تدابیر معمول بی‌اثر شود.
  • طبیب آگاه، نه فقط درمان‌گر، بلکه پوشانندهٔ اسرار و دانا به تقدیر نهایی است.
  • این بیت نشانگر درکی عمیق از محدودیت‌های درمان و مرزهای توانایی انسانی در برابر سرنوشت است.
  • گاهی رهایی از قید و بندهای پرهیز، خود می‌تواند نوعی تسکین‌بخش باشد، وقتی امید به درمان قطعی از بین رفته است.

Sources: d6-s27 · 07:51:92 d6-s27 · 08:18:92

به زبانِ تو — بلغتك · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.