اقرأ دفتر ٦ تمام كتاب الموطأ الكريم بيت ٥٣

M6:53 — موج لشکرهای احوالم ببین / هر یکی با دیگری در جنگ و کین

موج لشکرهای احوالم ببینهر یکی با دیگری در جنگ و کین
✦ اعرض هذا البيت بـ العربية

M6:53

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — من محاضراته المسجلة عن المثنوي

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: موج لشکرهای احوالِ درونی‌ام را ببین؛ که هر یک با دیگری در جنگ و ستیز است. معنا: این بیت به وضعیت آشفتگی و تناقضات درونی انسان اشاره دارد، جایی که عواطف و حالات مختلف فرد پیوسته در تقابل و نزاع‌اند.

شرح

مولانا در این بیت و ابیات پیش از آن، ابتدا تصویری کلان از جهان عرضه می‌کند که بنیادش بر تضاد و تقابل است؛ جنگ طبایع، جنگ افعال و جنگ اقوال، همه بر این اصل استوارند که «بنای خلق بر اضداد بود». این جهانِ بر اضداد بنا شده، بی‌شک ما را که پاره‌ای از آن هستیم، «جنگی» بار می‌آورد. اما نکتهٔ محوری مولانا در اینجاست که این جنگ و ستیز از بیرون به درون می‌آید، نه اینکه فقط مختص طبیعت یا جامعه باشد. او در اینجا یک جهش بنیادین از جهان‌شناسی به روان‌شناسی اخلاقی می‌کند.

مولانا به زیبایی و با قاطعیت تمام، خواننده را به درون خود فرا می‌خواند: «می‌نگر بر خود چنین جنگ گران / پس چه مشغولی به جنگ دیگران؟». او تأکید می‌کند که انسان در درون خود با «موج لشکرهای احوال» روبروست؛ احوالی که «خلاف همدگر» هستند. شادی با غم، خشم با آرامش، همه در یک جبههٔ داخلی با هم درگیرند. این «جنگ و کین» درونی، ریشهٔ اصلی بسیاری از جنگ‌های بیرونی ماست. بی‌دلیل نیست که آدمی که با خود سازگاری ندارد، نمی‌تواند با دیگران هم سازگار باشد. دعواهای ما با دیگران، غالباً فرافکنی همان دعواهای ما با خودمان است. ما مشکلات درونی خود را به جهان بیرون و انسان‌های دیگر نسبت می‌دهیم و این فاجعه‌بار است.

از نگاه مولانا، رهایی از این جنگ درون، یکی از مهم‌ترین مصادیق «تکامل بشری» و کمال‌جویی است. این ستیزهای درونی، «اتلاف انرژی» هستند؛ انرژی‌ای که باید صرف مبارزه با رذایل و حل نقایص خود شود، در این جنگ بیهوده به هدر می‌رود. هدف نهایی، رسیدن به «صلح یکرنگ» است؛ حال این صلح، چه با مجاهدت فردی حاصل شود و چه «حقت وا خرد». یعنی چه با سعی خودت رهایی یابی، چه بخت یارت باشد و خداوند تو را از این مخاصمه نجات دهد. پس، این بیت دعوتی است صریح و قاطع به درون‌نگری و پرداختن به ریشه‌های اصیل آشفتگی‌های ما، نه سطوح ظاهری آن.

نکات کلیدی

  • بنیاد هستی و وجود، بر اضداد و تقابل است؛ این جهان بر جنگ درونی استوار است.
  • وجود انسان صحنه‌ای از درگیری احوالات و عواطف متضاد است که پیوسته با هم در ستیزند.
  • درگیری‌های بیرونی انسان با دیگران، غالباً فرافکنی همان ستیزهای درونی خود اوست.
  • رهایی از این جنگ درونی، نشانه‌ای از تکامل بشری و کمال روحی است.
  • هدف اصلی، دستیابی به «صلح یکرنگ» است که می‌تواند از راه کوشش فردی یا لطف الهی حاصل شود.

Sources: d6-s02 · 00:17:22 d6-s02 · 00:18:58 d6-s02 · 00:20:56

به زبانِ تو — بلغتك · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.