Oxu› Dəftər 5› Cariyənin xatunun eşşəyi ilə şəhvətini təmin etməsi və onu keçi və ayı kimi insan şəhvətini təmin etməyə öyrətməsi, eşşəyin qəzibinə balqabaq taxması ki, ölçüsündən aşmasın. Xatun bunu öyrəndi, lakin balqabağın incəliyini görmədi. Cariyəni bəhanə ilə uzaq bir yerə göndərdi və balqabaqsız eşşəklə birlikdə oldu və rüsvayçılıqla həlak oldu. Cariyə axşamüstü qayıdıb fəryad etdi ki, “Ey canım və ey gözümün nuru! Cinsiyyət orqanını gördün, balqabağı görmədin! Zikri gördün, o birini görmədin!” “Hər naqis məl’undur” demək, yəni hər naqis baxış və anlayış məl’undur. Əgər zahirdəki naqislər mərhumdurlarsa, məl’un deyillər. “Kora heç bir günah yoxdur” ayəsini oxu, günahı, lənəti, danlağı və qəzəbi inkar etdi.› Beyt 1363
M5:1363 — چه بزان کآن شهوت او را بز گرفت / بَز گرفتن گیج را نبود شگفت
M5:1363
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
شهوت، آن زن را مانند بزی بیقرار و بازیگوش کرده بود؛ اما عجیب نیست که فردی سرگشته و گیج از شهوت، چنین رفتاری از خود نشان دهد.
این بیت در ادامهی توصیف حال خاتون (بانوی خانه) است که پس از فرستادن کنیزک به دنبال کاری، با خر تنها شده و از شدت شهوت، بیاختیار و هیجانزده است. مولانا حالت او را به «بز گرفتن» تشبیه میکند؛ اصطلاحی که به معنای جستوخیز کردن بیدلیل و بازیگوشی بیمهار، شبیه به رفتار بز، است.
نکتهی اصلی بیت این است که این حالت، نتیجهی طبیعی «گیج» شدن عقل است. وقتی شهوت بر کسی غلبه میکند، عقل و خرد او را سرگشته و گیج میسازد و در چنین وضعیتی، بروز رفتارهای سبکسرانه و حیوانی عجیب نیست. مولانا با این تشبیه، نشان میدهد که چگونه نیروی غریزه میتواند وقار و متانت انسانی را زایل کند و او را به سطح یک حیوان بازیگوش تنزل دهد. این بیت مقدمهای است برای ابیات بعدی که در آنها مولانا به صراحت میگوید شهوت، دل را کور و کر میکند و زشتیها را زیبا جلوه میدهد.
- بزان
- مانند بز، بزوار، در حالت جستوخیز و بیقراری بز
- بز گرفت
- دچار حالت بیقراری و جستوخیز شد، بازیگوشیاش گرفت
- گیج
- سرگشته، سردرگم، کسی که عقل و هوشش درست کار نمیکند
- شگفت
- عجیب، مایهی شگفتی و تعجب
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.