Oxu› Dəftər 5› Cariyənin xatunun eşşəyi ilə şəhvətini təmin etməsi və onu keçi və ayı kimi insan şəhvətini təmin etməyə öyrətməsi, eşşəyin qəzibinə balqabaq taxması ki, ölçüsündən aşmasın. Xatun bunu öyrəndi, lakin balqabağın incəliyini görmədi. Cariyəni bəhanə ilə uzaq bir yerə göndərdi və balqabaqsız eşşəklə birlikdə oldu və rüsvayçılıqla həlak oldu. Cariyə axşamüstü qayıdıb fəryad etdi ki, “Ey canım və ey gözümün nuru! Cinsiyyət orqanını gördün, balqabağı görmədin! Zikri gördün, o birini görmədin!” “Hər naqis məl’undur” demək, yəni hər naqis baxış və anlayış məl’undur. Əgər zahirdəki naqislər mərhumdurlarsa, məl’un deyillər. “Kora heç bir günah yoxdur” ayəsini oxu, günahı, lənəti, danlağı və qəzəbi inkar etdi.› Beyt 1392
M5:1392 — در ره نفس ار بمیری در منی / تو حقیقت دان که مثل آن زنی
M5:1392
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
این بیت به صراحت میگوید که اگر کسی در مسیر پیروی از نفس امّاره و خودبینی جان بدهد، سرنوشت حقیقیاش همچون مرگ خفتبار آن زن در داستان خواهد بود.
مولانا در این بیت، نتیجهگیری اخلاقی و عرفانی داستان تکاندهندهی کنیزک و خاتون را بیان میکند. داستان زنی که از روی حسادت و شهوترانی کور، بدون در نظر گرفتن عواقب و حدود، با خر جمع شد و به شکلی فجیع هلاک گردید، به یک تمثیل قدرتمند برای سرنوشت روح انسان تبدیل میشود.
«نفس» در اینجا همان نفس بهیمی یا حیوانی است که مولانا آن را به «خر نر» تشبیه کرده است. پیروی از این نفس، بدون مهار عقل و شرع (که در داستان به شکل «کدو» نمادپردازی شده)، انسان را به ورطهی هلاکت میکشاند. «مردن در راه نفس» صرفاً مرگ فیزیکی نیست، بلکه مرگ معنوی و روحانی است؛ یعنی تباه شدن انسانیت فرد در خودپرستی و شهوات.
عبارت کلیدی «در منی» به همین معنا اشاره دارد. «منی» یا خودبینی، ریشهی تمام خواستههای نفسانی است. کسی که زندگیاش صرفاً در خدمت «من» و ارضای بیحد و مرز آن باشد، در حقیقت روح خود را به دست نیرویی حیوانی و ویرانگر سپرده است. مرگ او، مانند مرگ آن زن، مرگی «با صد فضاحت» خواهد بود، چرا که او گوهر انسانیت خود را فدای شهوتی پست کرده است. این مرگ، شهادت در راه حق نیست، بلکه هلاکت در راه باطل است و در روز رستاخیز، این حقیقت زشت آشکار خواهد شد.
- نفس
- در اینجا، نفس امّاره؛ غریزه و امیال حیوانی و خودپرستانه در انسان.
- منی
- خودپرستی، خودبینی، اِگو.
- مثل
- مانند، شبیه.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.