M1:1972 — جان لقمان که گلستان خداست / پای جانش خستهٔ خاری چراست

这节诗是鲁米对人类灵性困境的核心诘问。在此之前，诗文将人对世俗利益（“一口饭”，لقمه）的执着，比作一根恼人的“刺”（خار）。鲁米指出，人们为了这口饭，就像传说中的智者鲁格曼（لقمان）一样，反而在追逐一根刺。

鲁格曼在伊斯兰传统中是智慧的象征，他的灵魂被比作“真主的玫瑰园”（گلستان خدا），这是一个极高的赞誉，意指其内在世界充满了神圣的美、知识与芬芳。然而，即便如此崇高的灵魂，也会被最微小的世俗欲望——那根“刺”——所羁绊，刺伤其“灵魂之足”（پای جان），使其无法在灵性道路上前行。

这个看似矛盾的设问，并非真的在质疑鲁格曼，而是在质问每一位听者：你的灵魂本是为神圣的花园而生，为何让如此渺小的俗务牵绊住脚步？这根刺象征着任何使我们偏离真正目标的事物：对财富、地位、食物或任何短暂快感的过度渴望。鲁米提醒我们，这种欲望不仅本身毫无价值（“连影子都没有”），还会让我们错失灵魂中早已存在的整座花园。它点明了一个核心的苏菲思想：人最大的悲剧，就是用永恒的灵性潜力去交换短暂而虚幻的物质满足。

مولانا در اینجا یک تضاد دردناک را به تصویر می‌کشد. «جان لقمان» نماد روح انسان در حالت کمال و خردمندی است؛ روحی که همچون «گلستان خدا»، محلی برای تجلی زیبایی و معنویت الهی است. اما این روح والا، در عمل، اسیر و گرفتار چیزهای کوچک و آزاردهنده‌ای می‌شود که مولانا آن را به «خار» تشبیه می‌کند. این «خار»، در ابیات قبل و بعد، همان «لقمه» یا دلبستگی به مادیات و خواسته‌های نفسانی است.

پرسش «چراست؟» یک پرسش بلاغی و از سر حسرت است. مولانا نمی‌پرسد که پاسخ بشنود، بلکه می‌خواهد این وضعیت غیرطبیعی و غریب را برجسته کند: چرا چیزی به این لطافت و عظمت (روح)، باید درگیر و زخمیِ چیزی چنین پست و بی‌ارزش (وابستگی دنیوی) باشد؟ این بیت، دعوتی است به تأمل دربارهٔ اینکه چگونه انسان گوهر گران‌بهای روح خود را فدای چیزهای ناچیز می‌کند و از اصل خود دور می‌افتد. در ادامه، مولانا این «خار» را همان «وجود خارخوار» یا جسم مادی معرفی می‌کند که همچون شتری به دنبال خارزار است، در حالی که روح الهی (مصطفی‌زاد) بر آن سوار است و به سوی گلستان می‌رود.