M1:2816 — همچو صیادی که گیرد سایه‌ای / سایه کی گردد ورا سرمایه‌ای

مولانا در این بخش از مثنوی، با الهام از یک مَثَل عربی («اگر گناه می‌کنی، با زن آزاده زنا کن و اگر دزدی می‌کنی، مروارید بدزد»)، بر این نکته تأکید می‌کند که انسان نباید همت و عمر خود را صرف اهداف پست و بی‌ارزش کند. حتی در کارهای نادرست نیز باید بلندهمت بود، چه رسد به مسیر کمال و حقیقت.

این بیت، تمثیلی روشن برای این ایده است. مولانا حال کسی را که به دنبال امور ظاهری، مجازی و غیر اصیل است، به شکارچی‌ای تشبیه می‌کند که به جای خودِ پرنده، سایه‌ی آن را دنبال می‌کند و می‌خواهد آن را بگیرد. همان‌طور که سایه، واقعیتی مستقل و مادی ندارد و به چنگ آوردن آن محال است و هیچ ارزشی به عنوان «سرمایه» ندارد، دل بستن به ظواهر فریبنده‌ی دنیا و غافل شدن از حقیقتِ باقی نیز تلاشی بی‌حاصل و پوچ است. این کوشش، جز خستگی و حسرت (سعی ضایع، رنج باطل) چیزی به بار نمی‌آورد، زیرا فرد از «مطلوب خویش» یعنی اصل و حقیقت، دور مانده است.

Этот бейт вводит сравнение, чтобы проиллюстрировать главную мысль притчи: погоня за производным, а не за источником, — это напрасный труд. Руми сравнивает такого человека с охотником, который пытается поймать тень птицы, в то время как сама птица сидит на ветке.

Тень — это нечто нереальное, производное от настоящего объекта. Она не имеет собственной субстанции и не может стать «капиталом» (sarmāyah) — то есть реальным достоянием, которое можно использовать или на которое можно опереться. В контексте истории это образ человека, который привязывается к внешним атрибутам, формам или вторичным проявлениям (как раб к своему господину или шип к розе), вместо того чтобы искать прямой связи с первоисточником, с Богом. Все усилия, потраченные на погоню за тенями, в конечном счёте бессмысленны и ведут лишь к разочарованию.