M1:2927 — چون ندارد روی همچون آفتاب / او نخواهد جز شبی همچون نقاب

این بیت در ادامۀ بحث «روز عرض اکبر» یا روز قیامت آمده است که مولانا آن را زمان آشکار شدن باطن‌ها می‌داند. او انسان‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند: آن‌هایی که درونی زیبا و نورانی دارند و آن‌هایی که باطنشان تاریک و ناپسند است.

شخصی که «رویی همچون آفتاب ندارد»، کنایه از کسی است که از زیبایی معنوی و حقیقت درونی بی‌بهره است. چنین فردی از آشکار شدن و شفافیت هراس دارد، زیرا این آشکارگی مایۀ رسوایی اوست. به همین دلیل، او «شبی همچون نقاب» را می‌طلبد؛ یعنی در جستجوی تاریکی، پنهان‌کاری و شرایطی است که عیب‌هایش را بپوشاند. همان‌طور که نقاب چهره را پنهان می‌کند، او نیز می‌خواهد در حجاب جهل، غفلت یا شرایط اجتماعی تیره و مبهم باقی بماند تا حقیقت وجودش فاش نشود.

در ابیات بعدی، مولانا این مفهوم را با تمثیل خار و گل بسط می‌دهد. خار که زیبایی ندارد، از بهار (فصل شکفتن و آشکار شدن) بیزار است و خزان را دوست دارد، زیرا در خزان، زشتی او و زیبایی گلستان هر دو پنهان می‌ماند. این بیت به زیبایی نشان می‌دهد که میل ما به شفافیت یا پنهان‌کاری، مستقیماً به کیفیت باطن ما بستگی دارد.