M1:508 — نیست یک‌رنگی کزو خیزد ملال / بل مثال ماهی و آب زلال

这句诗出现在一个染匠的故事中。染匠能将各色布料都染成纯净的单一颜色，象征着精神导师（或真主）能将不同的人引向「纯一」(yek-rangī)的境界。鲁米在此反驳一种常见的误解：认为「纯一」或简单是单调乏味的。

他澄清道，他所说的「纯一」，并非导致「厌倦」(malāl)的无聊重复。恰恰相反，它如同鱼与清澈之水的关系。鱼在水中，水是它的整个世界，是它生命的源泉。鱼绝不会厌倦水，离开水它便无法存活。同样，灵魂在与真主的合一中，找到了它真正的家园和生命本身，这是一种充满活力的、必不可少的联结，而非一种沉闷的状态。

接下来的诗句将这个比喻进一步展开：陆地上虽有千姿百态的色彩和景象，但对于鱼来说，干燥的陆地是战场，是死亡之地。这强调了灵魂对于其精神本源的绝对依赖，多彩的物质世界反而是一种疏离和挣扎。

مولانا در اینجا به یک تصور اشتباه پاسخ می‌دهد. ممکن است کسی فکر کند که رسیدن به «یکرنگی» یا همان وحدت با حقیقت الهی، به معنای از دست دادن رنگارنگی‌های زندگی و دچار شدن به یکنواختی و ملال است. مولانا این تصور را رد می‌کند و می‌گوید این یکرنگی، از جنس خستگی و دلزدگی نیست.

برای روشن شدن موضوع، او از مثالی زیبا استفاده می‌کند: نسبت میان ماهی و آب. در خشکی هزاران رنگ و جلوهٔ گوناگون وجود دارد، اما برای ماهی، این رنگارنگی‌ها بی‌ارزش و حتی مرگبار است. حیات، شادی و تمام هستی ماهی به آب وابسته است که در ذات خود «بی‌رنگ» و زلال است. روح انسان نیز در عالم کثرت و رنگ‌های دنیوی، مانند ماهی در خشکی است. این روح تنها در دریای وحدت الهی است که به آرامش و حیات حقیقی خود می‌رسد. بنابراین، این یکرنگی معنوی نه تنها ملال‌آور نیست، بلکه تنها شرط زندگی و بالندگی روح است.