M1:55 — شه چو عجز آن حکیمان را بدید / پابرهنه جانب مسجد دوید

In questo distico, Rumi ci presenta una scena cruciale della storia. Il re, che fino a quel momento si era affidato alla sapienza e all'arte dei suoi medici, vedendo la loro totale impotenza nel guarire la giovane schiava, perde improvvisamente ogni speranza nei mezzi terreni. Questa disperazione segna un punto di svolta: è il momento in cui l'essere umano riconosce che, al di là di tutte le cause apparenti, regna un'altra Causa ultima. A piedi nudi — simbolo di umiltà, urgenza e distacco dai beni mondani — il re si affretta verso la moschea. Questo gesto non è una ritirata dalla scienza, ma un superamento dei suoi confini; è l'ammissione che la conoscenza umana, per quanto avanzata, è intrinsecamente limitata e che, alla fine, bisogna tendere la mano del bisogno verso la Conoscenza assoluta.

Nella moschea, egli si prostra nel mihrab (la nicchia che indica la direzione della preghiera), così immerso nella supplica che il luogo della prostrazione si bagna delle sue lacrime. Questa è una preghiera che sgorga dal profondo dell'anima, agitando l'oceano della misericordia divina. Qui, Rumi introduce un profondo punto filosofico sulla relazione tra la preghiera e il decreto divino: non è che la preghiera sia la causa e l'effusione della grazia divina il suo effetto. Piuttosto, spesso confondiamo le relazioni di causa ed effetto in questo mondo. La preghiera, in verità, è un effetto della volontà divina; cioè, poiché Dio intende compiere qualcosa, Egli pone quella preghiera sulla lingua del Suo servo. La storia inizia da quella parte, non da questa. Pertanto, il re non va in moschea per cambiare il destino con la preghiera; il suo cercare rifugio e la sua preghiera sono essi stessi un segno e un effetto del fatto che la grazia divina si sta manifestando e che Dio intende occuparsi della sua situazione. Questa preghiera è di per sé un "segno" di un favore precedente, non semplicemente un "mezzo" per ottenere una grazia futura.

Ici, Rûmî nous présente une scène charnière du récit. Le roi, qui jusqu’alors s’était fié à la science et au savoir de ses médecins, se trouve soudain désespéré de tous les recours terrestres en constatant leur « impuissance » (ʿajz) totale à guérir la jeune esclave. Ce désespoir marque un tournant : c’est l’instant où l’être humain réalise qu’au-delà de toutes les causes apparentes, une autre Cause souveraine gouverne. Il se précipite alors vers la mosquée « pieds nus » (pā-berahne), symbole d’humilité, de détresse et de détachement des biens de ce monde. Ce geste n’est pas un renoncement à la science, mais un dépassement de ses limites ; c’est la reconnaissance que le savoir humain, aussi avancé soit-il, est fini et qu’en dernier ressort, il faut tendre une main suppliante vers le Savoir absolu.

Dans la mosquée, il se prosterne, si absorbé dans sa prière que ses larmes inondent le lieu de sa prosternation. Cette prière, jaillissant du plus profond de son âme, met en mouvement l’océan de la miséricorde divine. Rûmî expose ici une idée philosophique profonde sur la relation entre la prière et le décret divin : la prière n’est pas la cause dont l’effusion de la grâce divine serait l’effet. En vérité, la prière est elle-même un « effet » de la volonté divine ; c’est parce que Dieu a l’intention d’agir qu’Il place cette prière sur les lèvres de Son serviteur. L’initiative vient de Lui, non de nous. Ainsi, le roi ne va pas à la mosquée pour changer le destin par sa prière ; son recours à Dieu et sa supplique sont eux-mêmes le signe et la conséquence que la grâce divine est sur le point de se manifester. Cette prière est un « signe » d’une faveur préexistante, et non un simple « moyen » d’obtenir une faveur future.

Bu baytda Mavlono hikoyaning hal qiluvchi bir nuqtasini koʻrsatadi. Shu paytgacha faqat tabiblarining bilimi va tadbiriga suyangan podshoh, ularning kanizakni davolashdagi mutlaq "ojizligini" koʻrib, dunyoviy sabablardan butunlay umidini uzadi. Bu umidsizlik – voqeaning burilish nuqtasi; inson barcha zohiriy sabablar ortida boshqa bir Haqiqiy Sabab hukmron ekanini anglagan lahzadir. Uning kamtarlik, chorasizlik va dunyoviy bogʻlanishlardan voz kechish ramzi boʻlgan yalangoyoq holda masjid sari yugurishi, ilmdan yuz oʻgirish emas, balki uning chegaralaridan yuqoriga koʻtarilishdir. Bu – insoniy bilim qanchalik rivojlanmasin, oxir-oqibat cheklangan ekanini va yakunda mutlaq Ilm sohibiga ehtiyoj qoʻlini choʻzish lozimligini tan olishdir.

U masjidda mehrobga borib, shunday bir ixlos bilan duo va yolvorishga gʻarq boʻladiki, sajdgohi koʻz yoshlaridan hoʻl boʻladi. Bu qalb tubidan chiqqan nola ilohiy marhamat dengizini joʻshga keltiradi. Bu yerda Mavlono duo va qazo (taqdir) munosabati haqida chuqur falsafiy bir fikrni oʻrtaga tashlaydi: duo sabab-u, ilohiy marhamatning joʻshishi uning natijasi, degani emas. Aksincha, biz bu olamdagi sabab-oqibat munosabatlarini koʻpincha notoʻgʻri tushunamiz. Duo, aslida, ilohiy irodaning natijasidir, yaʼni Alloh bir ishni amalga oshirishni xohlagani uchun oʻsha duoni bandasining tiliga solib qoʻyadi. Hikoya bu tomondan emas, U tomondan boshlanadi. Demak, podshoh masjidga duo bilan taqdirni oʻzgartirish uchun bormaydi; balki uning panoh izlashi va duosi – ilohiy inoyat zuhur etayotganining va Alloh uning ishiga nazar solishni iroda qilganining belgisi va natijasidir. Bu duo kelajakdagi lutfga erishish uchun shunchaki bir "vosita" emas, balki avvaldan ato etilgan marhamatning "nishonasidir".

Mevlânâ burada hikâyenin kilit bir sahnesini gözler önüne serer. O ana kadar hekimlerin bilgisine ve tedbirine güvenen padişah, onların cariyeyi iyileştirmekteki mutlak "acziyetini" ve yetersizliğini görünce, bir anda bütün dünyevi sebeplerden ümidini keser. Bu ümitsizlik, hikâyenin dönüm noktasıdır; insanın, görünen bütün sebeplerin ötesinde başka bir sebebin hüküm sürdüğünü anladığı andır. Padişahın tevazunun, çaresizliğin ve dünyevi bağları terk edişin bir sembolü olan "yalınayak" hâliyle mescide koşması, ilimden bir geri çekilme değil, onun sınırlarının ötesine geçmektir. Bu, ne kadar ilerlerse ilerlesin insan bilgisinin nihayetinde sınırlı olduğunu ve en sonunda mutlak bilgi sahibine el açmak gerektiğini kabul etmektir.

Padişah mescitte mihraba yönelir ve öyle bir dua ve yakarışa dalar ki seccadesi gözyaşlarıyla ıslanır. Canın derinliklerinden kopup gelen bu dua, ilahi rahmet deryasını coşturur. Mevlânâ burada dua ile kaza arasındaki ilişkiye dair derin ve felsefi bir noktaya değinir: Dua sebep, ilahi rahmetin coşması ise onun sonucu değildir. Aksine, biz bu âlemde sebep-sonuç ilişkilerini sık sık karıştırırız. Dua, hakikatte ilahi iradenin bir "sonucu"dur; yani Allah bir işi murat ettiği için o duayı kulunun diline koyar. Hikâye bu taraftan değil, o taraftan başlar. Dolayısıyla padişah, duasıyla kaderi değiştirmek için mescide gitmez; onun sığınması ve duası, bizzat ilahi inayetin tecelli etmekte olduğunun ve Allah'ın onun işini yoluna koyacağının bir işareti ve sonucudur. Bu dua, gelecekte bir lütuf elde etmek için bir "vasıta" olmaktan ziyade, daha en başından var olan bir lütfun "alameti"dir.

Aici, Rumi ne prezintă o scenă crucială a poveștii. Regele, care până în acest moment se bazase pe priceperea și cunoașterea medicilor săi, acum, văzând „neputința” și incapacitatea lor absolută de a o vindeca pe slujnică, își pierde brusc orice speranță în mijloacele lumești. Această disperare marchează un punct de cotitură; este momentul în care omul înțelege că, dincolo de toate cauzele aparente, domnește o altă Cauză, supremă. Desculț – un simbol al umilinței, al urgenței și al detașării de posesiunile lumești – regele se grăbește spre moschee. Acest gest nu este o retragere din fața științei, ci o transcendere a limitelor ei; este o recunoaștere a faptului că știința umană, oricât de avansată ar fi, este în cele din urmă limitată și că, la capătul puterilor, trebuie să întinzi mâna nevoii către Cunoașterea absolută.

În moschee, el merge la mihrab (nișa de rugăciune) și se cufundă atât de adânc în rugăciune și implorare, încât locul unde se prosternează este udat de lacrimi. Aceasta este o rugăciune care se înalță din adâncul ființei sale, punând în mișcare oceanul milei divine. Aici, Rumi introduce o idee filosofică profundă despre relația dintre rugăciune și decretul divin: nu este ca și cum rugăciunea ar fi cauza, iar revărsarea milei divine, efectul ei. Mai degrabă, noi adesea confundăm relațiile de cauzalitate în această lume. Rugăciunea, în realitate, este un „efect” al voinței divine; adică, pentru că Dumnezeu intenționează să facă un lucru, El așază acea rugăciune pe limba slujitorului Său. Povestea începe de dincolo, nu de aici. Astfel, regele nu merge la moschee pentru a schimba destinul prin rugăciune; refugiul și rugăciunea sa sunt ele însele un semn și un efect al faptului că harul divin se manifestă și că Dumnezeu intenționează să se ocupe de situația sa. Această rugăciune este ea însăși un „semn” al favorii preexistente, nu doar un „mijloc” de a obține un har viitor.

इस शेर में, मौलाना कहानी का एक अहम मोड़ हमारे सामने रखते हैं। बादशाह, जो अब तक हकीमों के ज्ञान और उपायों पर निर्भर था, अब کنیزک (दासी) के इलाज में उनकी पूरी 'अज्ज़' (लाचारी) और विफलता देखकर, अचानक दुनिया के सभी साधनों से निराश हो जाता है। यह निराशा कहानी का निर्णायक बिंदु है; यह वह क्षण है जब इंसान समझता है कि सभी बाहरी कारणों के परे, एक और परम कारण का शासन है।

वह 'नंगे पाँव', जो विनम्रता, बेबसी और दुनियावी मोह को त्यागने का प्रतीक है, मस्जिद की ओर दौड़ता है। यह कार्य विज्ञान से पीछे हटना नहीं है, बल्कि उसकी सीमाओं से परे जाना है; यह इस बात की स्वीकृति है कि इंसानी ज्ञान, चाहे कितना भी उन्नत क्यों न हो, अंततः सीमित है और आख़िरकार, हमें परम ज्ञान के आगे मदद के लिए हाथ फैलाना ही पड़ता है।

यहाँ मौलाना दुआ (प्रार्थना) और क़ज़ा (ईश्वरीय विधान) के रिश्ते के बारे में एक गहरा दार्शनिक बिंदु पेश करते हैं: ऐसा नहीं है कि दुआ कारण है और ईश्वरीय कृपा उसका परिणाम। बल्कि, हम अक्सर इस दुनिया में कारण और परिणाम के रिश्तों को ग़लत समझ लेते हैं। दुआ असल में ईश्वरीय इच्छा का 'परिणाम' है; यानी, चूँकि ईश्वर कुछ करना चाहता है, वह उस दुआ को अपने बंदे की ज़बान पर रख देता है। बादशाह मस्जिद इसलिए नहीं जाता कि दुआ से अपनी तक़दीर बदल दे; बल्कि, उसका शरण लेना और दुआ करना ख़ुद इस बात का संकेत और परिणाम है कि ईश्वरीय कृपा प्रकट होने वाली है और ईश्वर उसके मामले को सुलझाना चाहता है।

Dalam bait ini, Maulana Rumi menyajikan sebuah adegan yang menjadi titik balik kisah. Sang Raja, yang hingga saat ini hanya mengandalkan akal dan pengetahuan para tabibnya, kini menyaksikan langsung 'ketidakberdayaan' ('ajz) mereka dalam menyembuhkan sang dayang. Keputusasaan ini menjadi momen krusial saat manusia menyadari bahwa di balik segala sebab-akibat yang tampak, ada sebuah Penyebab Mutlak yang berkuasa.

Dengan bertelanjang kaki—sebuah simbol kerendahan hati, keadaan terdesak, dan pelepasan dari segala atribut duniawi—ia bergegas menuju masjid. Tindakan ini bukanlah sebuah penolakan terhadap ilmu pengetahuan, melainkan sebuah pelampauan atas batas-batasnya. Ini adalah pengakuan bahwa pengetahuan manusia, secanggih apa pun, pada akhirnya terbatas, dan di ujung ikhtiar, tangan harus ditadahkan kepada Sang Pengetahuan Mutlak.

Di sinilah Maulana menyentuh sebuah gagasan filosofis yang mendalam tentang hubungan antara doa dan takdir. Bukan berarti doa menjadi penyebab dan terkabulnya doa menjadi akibat. Sering kali, kita keliru memahami hubungan sebab-akibat di alam ini. Doa, pada hakikatnya, adalah akibat dari kehendak Ilahi. Artinya, karena Tuhan hendak menganugerahkan sesuatu, Dia meletakkan doa itu di lidah hamba-Nya. Kisah ini bermula dari sisi-Nya, bukan dari sisi kita. Jadi, Raja pergi ke masjid bukan untuk mengubah takdir dengan doanya, melainkan tindakannya mencari pertolongan dan doanya itu sendiri adalah tanda dan akibat bahwa rahmat Ilahi sedang turun dan Tuhan hendak menolongnya. Doa sang Raja adalah 'tanda' dari anugerah yang telah mendahuluinya, bukan sekadar 'alat' untuk meraih anugerah di masa depan.

在此诗节中，鲁米为我们呈现了故事的关键一幕。直到此刻，君王一直依赖御医们的计策与学识，但当他亲眼目睹他们在医治侍女一事上彻底的“无能”（عجز ajz）时，他瞬间对所有世俗的手段都绝望了。这份绝望正是故事的转折点；在这一刻，人领悟到，在所有表象的因果背后，还有一个终极的“因”在主宰一切。他“赤足”（پابرهنه pā-berahne）奔向清真寺——这象征着谦卑、急迫，以及抛却对尘世的依恋。此举并非是对科学的退却，而是对科学局限性的超越；它是一种承认：人类的知识，无论多么先进，终究是有限的，最终必须向那绝对的“知”伸出求援之手。

在寺中，他来到“米哈拉布”（محراب mihrāb，即壁龛），沉浸在祈祷与恳求中，泪水浸湿了叩拜之处。这发自灵魂深处的祈祷，搅动了神恩的海洋。在此，鲁米提出了一个关于祈祷与神定之间关系的深刻哲思：并非祈祷是“因”，神恩的涌现是“果”。恰恰相反，我们常常混淆这个世界上的因果关系。事实上，祈祷是神意的“果”；也就是说，因为神想要成就某件事，祂才将那祈祷置于其仆人的舌尖。故事是从“彼处”开始的，而非“此处”。因此，君王去清真寺并非为了用祈祷改变命运；他寻求庇护与祈祷的行为本身，就是一个迹象与结果，表明神的恩典正在显现，神已打算处理他的困境。这份祈祷本身是先前恩典已在路上的“标志”，而不仅仅是获取未来恩典的“工具”。

U ovom bejtu, Mevlana nam predstavlja ključnu scenu priče. Kralj, koji se do ovog trenutka oslanjao na znanje i vještinu svojih ljekara (hekima), sada, vidjevši njihovu potpunu nemoć da izliječe robinju, odjednom gubi svaku nadu u ovosvjetska sredstva. To beznađe je prekretnica; trenutak u kojem čovjek shvata da iznad svih vidljivih uzroka vlada jedan drugi, konačni Uzrok. On bosih nogu – što je simbol poniznosti, očaja i odricanja od dunjalučkih veza – žuri prema džamiji. Ovaj čin nije povlačenje od nauke, već nadilaženje njenih granica; to je priznanje da je ljudsko znanje, ma koliko napredno, na kraju ograničeno i da se na koncu ruka potrebe mora pružiti ka apsolutnom Znanju.

U džamiji, on odlazi do mihraba i tako se predaje dovi i molitvi da mjesto na koje spušta čelo (sedždegah) biva natopljeno suzama. To je dova koja izvire iz dubine duše i uzburkava okean božanske milosti. Ovdje Mevlana iznosi duboku filozofsku poentu o odnosu između dove i sudbine: nije stvar u tome da je dova uzrok, a izlijevanje božanske milosti njena posljedica. Naprotiv, mi često griješimo u razumijevanju uzročno-posljedičnih veza u ovom svijetu. Dova je, uistinu, posljedica božanske volje; to jest, zato što Bog želi nešto učiniti, On tu dovu stavlja na jezik Svoga roba. Priča počinje s one strane, ne s ove. Dakle, kralj ne ide u džamiju da bi dovom promijenio sudbinu; njegovo traženje utočišta i njegova molitva su sami po sebi znak i posljedica toga da se božanska milost već očituje i da Bog namjerava riješiti njegov problem. Ova dova je sama po sebi znak prethodne milosti, a ne samo sredstvo za sticanje buduće milosti.

En este verso, Rumi nos presenta una escena crucial de la historia. El rey, que hasta este momento había confiado en el juicio y el conocimiento de sus médicos, al presenciar su absoluta «impotencia» (ʿajz) e incapacidad para curar a la joven esclava, pierde de repente toda esperanza en los medios mundanos. Esta desesperación marca un punto de inflexión: es el momento en que el ser humano reconoce que, más allá de todas las causas aparentes, prevalece otra Causa última. Descalzo —símbolo de humildad, urgencia y desapego de las posesiones mundanas—, el rey se apresura hacia la mezquita. Este acto no es una retirada de la ciencia, sino una trascendencia de sus límites; es un reconocimiento de que el conocimiento humano, por muy avanzado que sea, es en última instancia limitado y que, al final, uno debe extender una mano necesitada hacia el Conocimiento absoluto.

Dentro de la mezquita, se dirige al mihrab y se sumerge tanto en la oración y la súplica que el lugar de su postración queda empapado de lágrimas. Es una oración que surge del centro de su ser, agitando hasta la ebullición el océano de la misericordia divina. Aquí, Rumi introduce un profundo punto filosófico sobre la relación entre la oración y el decreto divino: no es que la oración sea la causa y el derramamiento de la misericordia divina su efecto. Más bien, a menudo confundimos las relaciones de causa y efecto en este mundo. La oración, en verdad, es un «efecto» de la voluntad divina; es decir, porque Dios se propone hacer algo, Él pone esa oración en la lengua de Su siervo. La historia comienza desde ese lado, no desde este. Así, el rey no va a la mezquita para cambiar el destino a través de la oración; más bien, su búsqueda de refugio y su plegaria son en sí mismos una señal y un efecto de que la gracia divina se está manifestando, y de que Dios se propone atender su situación. Esta oración es en sí misma una «señal» de un favor previo, no meramente un «medio» para adquirir una gracia futura.

Hier präsentiert Rumi eine Schlüsselszene der Geschichte. Der König, der sich bis zu diesem Punkt auf die Weisheit und die Mittel seiner Ärzte verlassen hatte, wird nun, da er ihre völlige „Ohnmacht“ ('ajz) bei der Heilung des Mädchens erkennt, plötzlich aller weltlichen Hoffnung beraubt. Diese Verzweiflung ist der Wendepunkt der Erzählung; der Moment, in dem der Mensch erkennt, dass über allen ersichtlichen Ursachen eine andere, letzte Ursache herrscht. Barfuß – ein Symbol der Demut, der Dringlichkeit und der Loslösung von weltlichen Bindungen – eilt der König zur Moschee. Dieser Akt ist kein Rückzug von der Wissenschaft, sondern ein Überschreiten ihrer Grenzen; es ist das Eingeständnis, dass menschliches Wissen, so fortgeschritten es auch sein mag, letztlich begrenzt ist und man am Ende die Hand der Not zur absoluten Erkenntnis ausstrecken muss.

In der Moschee wirft er sich in der Gebetsnische (mihrāb) nieder, so versunken in Gebet und Flehen, dass sein Platz der Niederwerfung von Tränen durchnässt wird. Dieses Gebet, das aus dem Innersten seiner Seele aufsteigt, bringt den Ozean der göttlichen Barmherzigkeit zum Wallen. Hier führt Rumi einen tiefgründigen philosophischen Punkt über die Beziehung zwischen Gebet und göttlichem Ratschluss ein: Es ist nicht so, dass das Gebet die Ursache und die göttliche Barmherzigkeit die Wirkung ist. Vielmehr verwechseln wir in dieser Welt oft die Kausalbeziehungen. Das Gebet ist in Wahrheit eine „Wirkung“ des göttlichen Willens; das heißt, weil Gott beabsichtigt, etwas zu tun, legt Er dieses Gebet auf die Zunge Seines Dieners. Die Geschichte beginnt auf jener Seite, nicht auf dieser. Der König geht also nicht in die Moschee, um das Schicksal durch sein Gebet zu ändern; vielmehr sind seine Zuflucht und sein Gebet selbst ein Zeichen und eine Folge davon, dass sich die göttliche Gnade bereits manifestiert und Gott sich seiner Angelegenheit annehmen will. Dieses Gebet ist selbst ein „Zeichen“ einer vorausgegangenen Gunst, nicht bloß ein „Mittel“, um zukünftige Gnade zu erlangen.

এই চরণে মৌলানা গল্পের একটি গুরুত্বপূর্ণ মুহূর্ত আমাদের সামনে তুলে ধরেছেন। রাজা, যিনি গল্পের এই পর্যন্ত তাঁর জ্ঞানী হেকিমদের পরামর্শ ও জ্ঞানের উপর নির্ভর করেছিলেন, এখন বাঁদির চিকিৎসায় তাঁদের চরম 'অপারগতা' (عجز) দেখে হঠাৎ করেই সমস্ত জাগতিক উপায় থেকে নিরাশ হয়ে পড়েন। এই হতাশা গল্পের মোড় ঘুরিয়ে দেয়; এটি সেই মুহূর্ত যখন মানুষ উপলব্ধি করে যে, সমস্ত বাহ্যিক কারণের ঊর্ধ্বে অন্য এক চূড়ান্ত কারণ বিদ্যমান। তিনি 'খালি পায়ে' মসজিদের দিকে ছুটে যান, যা তাঁর বিনয়, আকুতি এবং পার্থিব আসক্তি ত্যাগের প্রতীক। এই কাজটি জ্ঞান থেকে পলায়ন নয়, বরং জ্ঞানের সীমাবদ্ধতাকে অতিক্রম করা; এটি একটি স্বীকারোক্তি যে, মানবিক জ্ঞান যতই উন্নত হোক না কেন, তা সীমিত এবং শেষ পর্যন্ত পরম জ্ঞানের কাছেই হাত পাততে হয়।

মসজিদে গিয়ে তিনি মেহরাবের সামনে এমনভাবে প্রার্থনা ও কান্নায় ডুবে যান যে তাঁর সিজদার স্থান অশ্রুতে ভিজে যায়। এই দোয়া তাঁর অন্তরের অন্তঃস্থল থেকে উঠে আসে এবং ঐশী করুণার সাগরকে উচ্ছ্বসিত করে তোলে। এখানে মৌলানা দোয়া ও ঐশী বিধানের সম্পর্ক নিয়ে এক গভীর দার্শনিক তত্ত্ব তুলে ধরেন: এমন নয় যে দোয়া হলো কারণ এবং ঐশী করুণার বর্ষণ তার ফল। বরং, আমরা প্রায়শই এই জগতের কার্যকারণ সম্পর্ককে ভুল বুঝি। দোয়া আসলে ঐশী ইচ্ছারই 'ফল'; অর্থাৎ, যেহেতু আল্লাহ্ কিছু করতে চান, তাই তিনি সেই দোয়া তাঁর বান্দার মুখে তুলে দেন। ঘটনাটি সেই পার থেকে শুরু হয়, এপার থেকে নয়। সুতরাং, রাজা মসজিদে যাননি তাঁর দোয়া দিয়ে ভাগ্য পরিবর্তন করতে; বরং তাঁর এই আশ্রয় প্রার্থনা ও দোয়া নিজেই একটি চিহ্ন ও ফল যে, ঐশী করুণা প্রকাশিত হতে চলেছে এবং আল্লাহ্ তাঁর বিষয়টি সমাধান করতে চান। এই দোয়া পূর্ববর্তী অনুগ্রহেরই একটি 'লক্ষণ', ভবিষ্যতের অনুগ্রহ লাভের নিছক একটি 'উপায়' নয়।

In this pivotal couplet, the story turns from the material to the spiritual. The king, having exhausted the limits of human knowledge and relied on his expert physicians, confronts their total inability—their ‘ajz (helplessness)—to cure the slave girl. This failure becomes his moment of profound realization: beyond the world of apparent causes and effects, a higher power governs all.

The king's response is immediate and symbolic. He runs to the mosque pā-berahne, barefoot, an act signifying the stripping away of royal status, worldly attachments, and pride. It is a gesture of pure desperation and submission before God. This is not a rejection of science or reason, but an acknowledgment of its ultimate boundaries. When human means are exhausted, the only recourse is to turn to the Absolute, the ultimate source of all knowledge and healing.

This act of turning to God in prayer is not, as Rumi suggests, a simple cause that produces a divine effect. Rather, the king's prayer is itself an effect of God's will. Divine grace was already in motion, and the prayer that rises from the king's heart is a sign and manifestation of that pre-existing divine intention to resolve the matter. The king is not changing fate with his prayer; his prayer is a signal that fate is already being changed by God.

در این بیت، مولانا صحنه‌ای کلیدی از داستان را پیش روی ما می‌گذارد. پادشاه که تا اینجای داستان بر تدبیر و دانش حکیمان متکی بود، اکنون با دیدن «عجز» و ناتوانی مطلق آنان در درمان کنیزک، به یکباره از همهٔ اسباب دنیوی نومید می‌شود. این ناامیدی، نقطهٔ عطف داستان است؛ لحظه‌ای که انسان درمی‌یابد که ورای همهٔ علل ظاهری، علتی دیگر حاکم است. او با پای برهنه، نمادی از فروتنی، اضطرار و ترک تعلقات دنیا، به سوی مسجد می‌شتابد. این حرکت، نه یک عقب‌نشینی از علم، بلکه فراتر رفتن از محدودهٔ آن است؛ اذعانی است به اینکه علم بشری، هر چقدر هم که پیشرفته باشد، در نهایت محدود است و دست آخر، باید دست نیاز به سوی علم مطلق بلند کرد.

او در مسجد به محراب می‌رود و چنان غرق دعا و تضرع می‌شود که سجده‌گاهش از اشک تر می‌گردد. دعایی که از دل جان برمی‌خیزد و بحر بخشایش الهی را به جوش می‌آورد. اینجا مولانا نکته‌ای عمیق و فلسفی را دربارهٔ رابطهٔ دعا و قضا مطرح می‌کند: این‌طور نیست که دعا علت و جوشش بخشایش الهی معلول آن باشد. بلکه اغلب، نسبت‌های علی و معلولی را در این عالم اشتباه می‌گیریم. دعا در حقیقت «معلول» ارادهٔ الهی است؛ یعنی چون خداوند می‌خواهد کاری را بکند، آن دعا را بر زبان بنده می‌گذارد. قصه از آن سوی آغاز می‌شود، نه از این سوی. پس پادشاه به مسجد نمی‌رود تا با دعا سرنوشت را تغییر دهد؛ بلکه پناه بردن و دعایش خود نشانه و معلول آن است که عنایت الهی در حال ظهور است و خداوند می‌خواهد به کار او رسیدگی کند. این دعایی است که خود، «نشانه‌ای» از لطف پیشین است، نه صرفاً «وسیله‌ای» برای کسب لطف در آینده.