M2:110 — یشم را آنگه شناسی از گهر / کز خیال خود کنی کلی عبر

مولانا در اینجا به یکی از اصول بنیادین معرفت‌شناسی عرفانی اشاره می‌کند: حجاب اصلی در راه شناخت حقیقت، خودِ انسان و پندارهای ذهنی اوست. تا زمانی که ذره‌ای از «منیت» و پیش‌فرض‌های شخصی باقی باشد (که در بیت قبل به «یک مو از تو» تعبیر شده)، نگاه انسان به عالم آلوده به «خیال» است. این خیال، ارزش‌ها را وارونه نشان می‌دهد؛ سنگ کم‌ارزشی مانند یشم را هم‌سنگ گوهری گرانبها جلوه می‌دهد.

راه حل، «عبر کردن» یا عبور کامل از این قلمرو خیال است. این عبور به معنای تزکیه نفس و کنار زدن پرده‌های ذهنی است تا چشم دل بتواند حقایق را همان‌طور که هستند، بدون واسطه‌ی نفس، مشاهده کند. بنابراین، شناخت حقیقی، محصول کنار رفتنِ شناسنده (نفس اماره) است، نه حاصل افزودن بر دانسته‌های او. این بیت مقدمه‌ای است برای حکایتی که قرار است تفاوت میان دیدنِ عیانی (شهود مستقیم) و فهم قیاسی (دانش غیرمستقیم) را روشن سازد.