Read› Daftar 2› Section 1 next →

بخش ۱ - سر آغاز

The Beginning

  1. M2:1 مدتی این مثنوی تأخیر شدمهلتی بایست تا خون شیر شد For a time, this Masnavi was delayed;a pause was needed for the blood to turn to milk.The composition of the Masnavi was paused for a period, allowing time for a natural process of maturation to take place, like blood transforming into nourishing milk. ❋
  2. M2:2 تا نزاید بخت تو فرزند نوخون نگردد شیر‌ِ شیرین‌، خوش شنو Until your fortune gives birth to a new child,blood will not turn to sweet milk—listen well!This couplet explains that a period of patient waiting and inner transformation is necessary for inspiration to mature, just as blood must transform into milk in the womb before a birth can occur.
  3. M2:3 چون ضیاء‌الحق حسام‌الدین عنانباز گردانید ز اوج آسمان When Ziya al-Haqq, Husam al-Din, turned the reinsback from the zenith of the heavens,The composition of the Masnavi resumed when Husam al-Din returned from a profound spiritual state that had temporarily taken him away.
  4. M2:4 چون به معراج حقایق رفته بودبی‌بهارش غنچه‌ها ناکَفته بود Since he had journeyed on the Ascension of Realities,without his springtime, the flowerbuds remained unblossomed.Because Rumi's patron and muse, Husam al-Din, was absorbed in a profound spiritual state, the inspiration for the Masnavi's poetry (the 'flowerbuds') could not emerge.
  5. M2:5 چون ز دریا سوی ساحل بازگشتچنگ شعر مثنوی با‌ساز گشت When from the sea he turned back to the shore,the harp of the Masnavi's song was tuned once more.When Husam al-Din returned from his spiritual absorption to worldly engagement, Rumi's inspiration to compose the Masnavi was rekindled.
  6. M2:6 مثنوی که صیقل ارواح بودبازگشتش روز استفتاح بود The Masnavi, which is a burnisher for the soul,its resumption was a day of auspicious opening.The recommencement of the Masnavi, a work that polishes the human spirit, was itself a blessed and celebratory new beginning. ❋
  7. M2:7 مطلع تاریخ این سودا و سودسال اندر ششصد و شصت و دو بود The starting date of this commerce and gain,Was the year six hundred and sixty-two.Rumi explicitly records the date when the composition of the second book of the Masnavi began: the Islamic year 662 AH. ❋
  8. M2:8 بلبلی زینجا برفت و بازگشتبهر صید این معانی باز گشت A nightingale took flight from here, and then returned;To hunt these hidden meanings, as a falcon it returned.After a period of spiritual withdrawal, the disciple and muse has come back to the world, transformed from a singing bird of longing into a royal bird of prey ready to capture divine truths.
  9. M2:9 ساعد شَه مسکن این باز بادتا ابد بر خلق این در باز باد May the King's forearm be this falcon's home;may this door stay open for all who come.This couplet is a prayer that Rumi's inspiration (the falcon) will always find its perch on his patron, Husam al-Din (the King's arm), so that the spiritual teachings of the Masnavi (this door) remain accessible to humanity forever.
  10. M2:10 آفت این در هوا و شهوت استورنه اینجا شربت اندر شربت است The blight upon this door is selfish passion and hot air;otherwise, this place is sweet drink poured on sweet drink.The only thing preventing access to the spiritual reality offered by the Masnavi is the human ego's desires and empty cravings; without that obstacle, it is a source of endless spiritual nourishment.
  11. M2:11 این دهان بربند تا بینی عیانچشم‌بند آن جهان حلق و دهان Close this mouth of yours, that you may clearly see:the blindfold to that world is throat and mouth.To perceive the spiritual world, you must silence your physical appetites for food and speech, as they obscure your inner vision.
  12. M2:12 ای دهان تو خود دهانهٔ دوزخیوی جهان تو بر مثال برزخی O mouth, you are the very mouth of Hell!O world, you are a likeness of the Liminal!Your physical mouth, driven by appetite, is a gateway to damnation, and this sensory world you inhabit is a dangerous, in-between state separating you from Reality.
  13. M2:13 نور باقی پهلوی دنیای دونشیر صافی پهلوی جوهای خون Enduring Light beside this lowly world,Pure milk beside these rivers of blood.The eternal, spiritual reality exists right alongside the base, corrupt material world, just as pure milk might flow next to a stream of blood.
  14. M2:14 چون درو گامی زنی بی احتیاطشیر تو خون می‌شود از اختلاط When you take one reckless step into that place,your milk turns into blood from the mingling.In the treacherous landscape of the world, a single careless act of indulgence can corrupt your pure spiritual nature.
  15. M2:15 یک قدم زد آدم اندر ذوق نفسشد فراق صدر جنّت طوق نفس One step Adam took for the pleasure of the self,and severance from Paradise became his soul's yoke.This couplet uses the story of Adam to illustrate a universal spiritual principle: a single act driven by the lower self's desire results in a painful separation from one's original, exalted state.
  16. M2:16 همچو دیو از وی فرشته می‌گریختبهر نانی چند آب چشم ریخت The angel fled from him as from a demon;for a few morsels of bread, he shed a flood of tears.Adam's single act of disobedience made him so wretched that even angels recoiled from him, and he wept bitterly over the worldly desire that caused his fall.
  17. M2:17 گرچه یک مو بُد گنه کو جسته بودلیک آن مو در دو دیده رسته بود Though the sin he committed was but a single hair,that hair had sprouted inside his two eyes.Adam's single act of disobedience, though seemingly small, was catastrophic because it directly obscured his spiritual vision.
  18. M2:18 بود آدم دیدهٔ نور قدیمموی در دیده بود کوه عظیم Adam was the eye of the Ancient Light;a hair in the eye is a mighty mountain.Because Adam's spiritual station was so high and pure, even the smallest sin had a colossal, blinding effect, just as a single hair can block the vision of an eye.
  19. M2:19 گر در آن آدم بکردی مشورتدر پشیمانی نگفتی معذرت Had Adam, in that moment, taken counsel,he would not have pleaded for pardon in his shame.This couplet uses the story of Adam to argue that consulting with a wise companion—a spiritual friend or guide—prevents the kind of disastrous error that leads to regret.
  20. M2:20 زانک با عقلی چو عقلی جفت شدمانع بد فعلی و بد گفت شد For when one intellect is joined with another,it becomes a barrier to evil deeds and evil words.When you consult with a wise person, their reason combined with yours prevents you from acting or speaking wrongly.
  21. M2:21 نفس با نفس دگر چون یار شدعقل جزوی عاطل و بی‌کار شد When one carnal soul becomes the other's friend,the partial intellect is idled, brought to an end.When two people's lower selves (nafs) conspire together, their individual, worldly intelligence becomes completely useless for discerning right from wrong.
  22. M2:22 چون ز تنهایی تو نومیدی شویزیر سایهٔ یار خورشیدی شوی When you despair in your solitude,you become a sun beneath a friend's shade.Loneliness leads to despair, but the company and protection of a true spiritual friend can transform you, making you radiant and life-giving like the sun.
  23. M2:23 رو بجو یار خدایی را تو زودچون چنان کردی خدا یار تو بود Go, seek a friend of God, and do it soon.When you have done so, God will be your friend.You must urgently seek out a spiritual guide or a true friend on the path, because finding such a companion is the very means by which you find God's companionship.
  24. M2:24 آنک در خلوت نظر بر دوخته‌ستآخر آن را هم ز یار آموخته‌ست Even one who in solitude has fixed his gaze,ultimately learned that very art from a Friend.Even the spiritual practice of solitary contemplation is something one must first learn from a true spiritual guide or friend. ❋
  25. M2:25 خلوت از اغیار باید نه ز یارپوستین بهر دی آمد نه بهار Solitude is from strangers, not from the Friend;a fur coat is for winter, not for the spring.Spiritual retreat is meant to separate you from distracting influences, not from a true spiritual companion who is essential for your growth. ❋
  26. M2:26 عقل با عقل دگر دوتا شودنور افزون گشت و ره پیدا شود One intellect joined with another becomes two;the light increases, and the path becomes clear.When two wise people consult with each other, their combined insight doubles, illuminating the right way forward.
  27. M2:27 نفس با نفس دگر خندان شودظلمت افزون گشت و ره پنهان شود When one base self delights in another,darkness deepens and the Way is hidden.When two people's egos ally, they may find pleasure in it, but the result is spiritual confusion and the loss of the true path.
  28. M2:28 یار چشم تست ای مرد شکاراز خس و خاشاک او را پاک دار The friend is your eye, O man of the hunt;keep it clear of all the twigs and the dust.Your spiritual companion is the very organ through which you see reality, so you must protect that relationship from any impurity or offense that could cloud your vision.
  29. M2:29 هین به جاروبِ زبان گردی مکنچشم را از خس ره‌آوردی مکن Beware! Do not raise dust with the broom of your tongue,Do not give your eye a gift of grit and grime.Be careful with your words around a spiritual friend, as careless speech can damage the relationship, clouding the clarity it provides.
  30. M2:30 چون که مؤمن آینهٔ مؤمن بودروی او ز آلودگی ایمن بود Since the believer is the believer’s mirror,his face is kept secure from any stain.A true spiritual friend acts as a mirror, reflecting your spiritual state back to you so clearly that you can keep yourself pure from faults.
  31. M2:31 یار آیینه‌ست جان را در حزندر رخ آیینه ای جان دم مزن
  32. M2:32 تا نپوشد روی خود را در دمتدم فرو خوردن بباید هر دمت
  33. M2:33 کم ز خاکی چونک خاکی یار یافتاز بهاری صد هزار انوار یافت
  34. M2:34 آن درختی کو شود با یار جفتاز هوای خوش ز سر تا پا شکفت
  35. M2:35 در خزان چون دید او یار خلافدر کشید او رو و سر زیر لحاف
  36. M2:36 گفت یار بد بلا آشفتن استچونک او آمد طریقم خفتن است
  37. M2:37 پس بخسپم باشم از اصحاب کهفبه ز دقیانوس آن محبوس لهف
  38. M2:38 یقظه‌شان مصروف دقیانوس بودخوابشان سرمایهٔ ناموس بود
  39. M2:39 خواب بیداری‌ست چون با دانش‌استوای بیداری که با نادان نشست
  40. M2:40 چونک زاغان خیمه بر بهمن زدندبلبلان پنهان شدند و تن زدند
  41. M2:41 زانک بی‌گلزار بلبل خامش استغیبت خورشید بیداری‌کش است
  42. M2:42 آفتابا ترک این گلشن کنیتا که تحت‌الارض را روشن کنی
  43. M2:43 آفتاب معرفت را نقل نیستمشرق او غیر جان و عقل نیست
  44. M2:44 خاصه خورشید ِ‌کمالی کان سری‌ستروز و شب کردار او روشن‌گری‌ست
  45. M2:45 مطلع شمس آی گر اسکندریبعد از آن هرجا روی نیکو فری
  46. M2:46 بعد از آن هر‌جا روی مشرق شودشرق‌ها بر مغربت عاشق شود
  47. M2:47 حس خفاشت سوی مغرب دوانحس درپاشت سوی مشرق روان
  48. M2:48 راه حس راه خرانست ای سوارای خران را تو مزاحم‌، شرم دار
  49. M2:49 پنج حسی هست جز این پنج حسآن چو زر سرخ و این حسها چو مس
  50. M2:50 اندر آن بازار که‌اهل محشرندحس مس را چون حس زر کی خرند‌؟
  51. M2:51 حس ابدان قوُت ظلمت می‌خوردحس جان از آفتابی می‌چرد
  52. M2:52 ای ببرده رخت حسها سوی غیبدست چون موسی برون آور ز جیب
  53. M2:53 ای صفاتت آفتاب معرفتو آفتاب چرخ بند یک صفت
  54. M2:54 گاه خورشیدی و گه دریا شویگاه کوه قاف و گه عنقا شوی
  55. M2:55 تو نه این باشی نه آن در ذات خویشای فزون از وهم‌ها وز بیش بیش
  56. M2:56 روح با علمست و با عقلست یارروح را با تازی و ترکی چه کار‌؟
  57. M2:57 از تو ای بی‌نقش با چندین صورهم مشبه هم موحد خیره‌سر
  58. M2:58 گه مشبه را موحد می‌کندگه موحد را صور ره می‌زند
  59. M2:59 گه ترا گوید ز مستی بوالحسنیا صغیر السن یا رطب البدن
  60. M2:60 گاه نقش خویش ویران می‌کندآن پی تنزیه جانان می‌کند
  61. M2:61 چشم حس را هست مذهب اعتزالدیدهٔ عقلست سنی در وصال
  62. M2:62 سخرهٔ حس‌اند اهل اعتزالخویش را سنی نمایند از ضلال
  63. M2:63 هر که بیرون شد ز حس سنی وی‌استاهل بینش چشم عقل خوش‌پی‌است
  64. M2:64 گر بدیدی حس حیوان شاه راپس بدیدی گاو و خر الله را
  65. M2:65 گر نبودی حس دیگر مر تراجز حس حیوان ز بیرون هوا
  66. M2:66 پس بنی‌آدم مکرم کی بدی‌؟کی به حس مشترک محرم شدی‌؟
  67. M2:67 نامصور یا مصور گفتنتباطل آمد بی ز صورت رَستنت
  68. M2:68 نامصور یا مصور پیش اوستکو همه مغزست و بیرون شد ز پوست
  69. M2:69 گر تو کوری، نیست بر اعمی حرجورنه رو کالصبر مفتاح الفرج
  70. M2:70 پرده‌های دیده را داروی صبرهم بسوزد هم بسازد شرح صدر
  71. M2:71 آینهٔ دل چون شود صافی و پاکنقش‌ها بینی برون از آب و خاک
  72. M2:72 هم ببینی نقش و هم نقاش رافرش دولت را و هم فراش را
  73. M2:73 چون خلیل آمد خیال یار منصورتش بت‌، معنی او بت‌شکن
  74. M2:74 شکر یزدان را که چون او شد پدیددر خیالش جان خیال خود بدید
  75. M2:75 خاک درگاهت دلم را می‌فریفتخاک بر وی کو ز خاکت می‌شکیفت
  76. M2:76 گفتم ار خوبم پذیرم این ازوورنه خود خندید بر من زشت‌رو
  77. M2:77 چاره آن باشد که خود را بنگرمورنه او خندد مرا من کی خرم
  78. M2:78 او جمیلست و محب للجمالکی جوان نو گزیند پیر زال
  79. M2:79 خوب خوبی را کند جذب این بدانطیبات و طیبین بر وی بخوان
  80. M2:80 در جهان هر چیز چیزی جذب کردگرم گرمی را کشید و سرد سرد
  81. M2:81 قسم باطل باطلان را می‌کشندباقیان از باقیان هم سرخوشند
  82. M2:82 ناریان مر ناریان را جاذب‌اندنوریان مر نوریان را طالب‌اند
  83. M2:83 چشم چون بستی ترا جان کندنیستچشم را از نور روزن صبر نیست
  84. M2:84 چشم چون بستی تو را تاسه گرفتنور چشم از نور روزن کی شکفت‌؟
  85. M2:85 تاسهٔ تو جذب نور چشم بودتا بپیوندد به نور روز زود
  86. M2:86 چشم باز ار تاسه گیرد مر تو رادان‌که چشم دل ببستی‌، بر گشا
  87. M2:87 آن تقاضای دو چشم دل شناسکو همی‌جوید ضیای بی‌قیاس
  88. M2:88 چون فراق آن دو نور بی‌ثباتتاسه آوردت گشادی چشمهات
  89. M2:89 پس فراق آن دو نور پایدارتاسه می‌آرد مر آن را پاس دار
  90. M2:90 او چو می‌خواند مرا من بنگرملایق جذبم و یا بد پیکرم
  91. M2:91 گر لطیفی زشت را در پی کندتسخری باشد که او بر وی کند
  92. M2:92 کی ببینم روی خود را ای عجب‌؟تا چه رنگم همچو روزم یا چو شب‌؟
  93. M2:93 نقش جان خویش من جستم بسیهیچ می‌ننمود نقشم از کسی
  94. M2:94 گفتم آخر آینه از بهر چیستتا بداند هر کسی کو چیست و کیست
  95. M2:95 آینهٔ آهن برای پوست‌هاستآینهٔ سیمای جان سنگی‌بهاست
  96. M2:96 آینهٔ جان نیست الا روی یارروی آن یاری که باشد زان دیار
  97. M2:97 گفتم ای دل آینهٔ کلی بجورو به دریا‌، کار بر ناید به‌جو
  98. M2:98 زین طلب بنده به کوی تو رسیددرد مریم را به خرمابن کشید
  99. M2:99 دیدهٔ تو چون دلم را دیده شدشد دل نادیده غرق دیده شد
  100. M2:100 آینهٔ کلی ترا دیدم ابددیدم اندر چشم تو من نقش خود I saw you as the Universal Mirror, eternally,and in your eyes, I saw the image of myself.The speaker declares that in the Beloved—the perfect spiritual guide—they have finally found the ultimate reflection needed to see their own true self.
  101. M2:101 گفتم آخر خویش را من یافتمدر دو چشمش راه روشن یافتم
  102. M2:102 گفت وهمم کان خیال تست هانذات خود را از خیال خود بدان
  103. M2:103 نقش من از چشم تو آواز دادکه منم تو تو منی در اتحاد
  104. M2:104 کاندرین چشم منیر بی زوالاز حقایق راه کی یابد خیال‌؟
  105. M2:105 در دو چشم غیر من تو نقش خودگر ببینی آن خیالی دان و رد
  106. M2:106 زانک سرمهٔ نیستی در می‌کشدباده از تصویر شیطان می‌چشد
  107. M2:107 چشمشان خانهٔ خیالست و عدمنیست‌ها را هست بیند لاجرم
  108. M2:108 چشم من چون سرمه دید از ذوالجلالخانهٔ هستی‌ست نه خانهٔ خیال ❋
  109. M2:109 تا یکی مو باشد از تو پیش چشمدر خیالت گوهری باشد چو یشم
  110. M2:110 یشم را آنگه شناسی از گهرکز خیال خود کنی کلی عبر
  111. M2:111 یک حکایت بشنو ای گوهر‌شناستا بدانی تو عیان را از قیاس
Summary & message Deep commentary