قرائت› دفتر ۲› بخش ۳۷ - وحی آمدن موسی را علیه السّلام در عذر آن شبان› بیت ۱۸۱۳
M2:1813 — چونک گردانید سر سوی زمین / در کمی و خشکی و نقص و غبین
M2:1813
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
هرگاه جهت حرکت و تمایل چیزی به سوی پستی و زمین باشد، نتیجهٔ آن چیزی جز کاهش، بیحاصلی، نقص و زیان نخواهد بود.
این بیت در ادامهٔ تمثیل گیاهی است که در بیت قبل (۱۸۱۲) ذکر شد. مولانا توضیح میدهد که همانطور که یک گیاه با «میل به بالا» (میلِ عُلا) رشد میکند و سرسبز میشود، هرگاه همین گیاه یا هر موجود دیگری، جهتگیری خود را به سوی پایین و زمین معطوف کند، لاجرم به سمت زوال و نابودی میرود.
«زمین» در اینجا نماد عالم مادی، تعلقات دنیوی و جنبههای پست وجود است. روی آوردن به آن، به معنای غفلت از رشد روحانی و تعالی است. نتیجهٔ این رویکرد، «کمی» (کاستی در معنویت)، «خشکی» (بیطراوتی و بیثمری روح)، «نقص» (دور شدن از کمال) و «غبین» (زیان و خسران ابدی) است.
این بیت، تقابل میان دو جهتگیری اساسی در زندگی را به تصویر میکشد: یکی حرکت به سوی بالا، یعنی تعالی، معنویت و حق، که ثمرهاش رشد و حیات است؛ و دیگری حرکت به سوی پایین، یعنی دنیاپرستی و فرومایگی، که سرانجامی جز تباهی و زیان ندارد. مولانا در ابیات بعدی این مفهوم را به روح انسان تعمیم میدهد و تأکید میکند که روح نیز اگر به سوی بالا میل کند، رشد خواهد کرد.
- غبین
- زیان، خسران، گول خوردن در معامله
- نقص
- کاستی، کمبود، عیب
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.