M2:2951 — اندرین گردون مکرر کن نظر / زانک حق فرمود ثم ارجع بصر

مولانا در این بیت، آموزه‌ای قرآنی را برای راهنمایی سالک در دنیای پر از شبهه و اختلاف به کار می‌گیرد. ابیات پیشین هشدار می‌دهند که در جهان معانی، حق و باطل چنان در هم آمیخته‌اند که تشخیصشان دشوار است و نباید به ظاهر فریبنده‌ی امور دل خوش کرد. همان‌طور که گنج و مار ممکن است به چشم یکسان بیایند، راه حق و بیراهه‌های جذاب نیز در نگاه اول شبیه هم به نظر می‌رسند.

این بیت راه حل را «نگاه مکرر» معرفی می‌کند. «گردون» در اینجا فقط به معنای آسمان مادی نیست، بلکه کل عالم هستی و به‌ویژه دنیای پرپیچ‌وخم افکار و عقاید است. مولانا می‌گوید همان‌طور که برای دیدن عیب و نقص در آفرینش مادی باید بارها و بارها نگاه کرد (اشاره به آیه قرآن)، برای تشخیص حقیقت معنوی از باطل نیز یک نظر سطحی کافی نیست. سالک باید با بصیرت و تأمل، بارها و بارها به پدیده‌ها، مدعیان و مکاتب مختلف نگاه کند تا فریب ظواهر را نخورد و بتواند راه درست را از نادرست تشخیص دهد.

استناد مستقیم به آیه «ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ» از سوره ملک، به این توصیه وزن و اعتباری الهی می‌بخشد. در آن سوره، خداوند انسان را به نگریستن در آسمان دعوت می‌کند تا ببیند آیا خللی در آن می‌یابد یا نه، و تأکید می‌کند که با هر بار نگاه کردن، چشم خسته و ناتوان از یافتن نقص بازمی‌گردد. مولانا این مفهوم را به حوزه معرفت‌شناسی عرفانی منتقل می‌کند: نگاه عمیق و مکرر، نه برای یافتن نقص در خلقت، بلکه برای کنار زدن پرده‌های فریب و شناخت حقیقت است.