قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۴۱۰
M5:1410 — مرغ اندر دام دانه کی خورد / دانه چون زهرست در دام ار چرد
M5:1410
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
وقتی انسان در دام لذتهای دنیوی یا دانش ناقص گرفتار میشود، دیگر نمیتواند از آن لذت بهرهای حقیقی ببرد، زیرا آن لذت خود به عامل نابودیاش تبدیل میشود.
این بیت در ادامهٔ داستان کنیزک و خاتون و در میانهٔ تمثیل «پرنده و دام» آمده است. مولانا لذتهای دنیوی را به «دانه» و دنیا را به «دام» تشبیه میکند. پرندهای که هوشیار است، میداند که دانهای که در تله قرار دارد، طعمهای برای به هلاکت انداختن اوست و در حقیقت، زهر است نه غذا. اما پرندهٔ غافل، تنها دانه را میبیند و به دام میافتد.
در این داستان، خاتون همان «مرغ غافل» است که ظاهر عمل کنیزک (لذتجویی از خر) را دید اما از «دقیقهٔ کدو» که شرط سلامت و مهار آن لذت بود، غافل ماند. او به محض اینکه خود را در موقعیت لذت قرار داد، در واقع در «دام» افتاد. از آن لحظه به بعد، خود آن لذت (دانه) که به دنبالش بود، برایش حکم زهر را پیدا کرد و او را به کشتن داد.
نکتهٔ عرفانی این است که دانش و معرفت ناقص، از جهل خطرناکتر است. خاتون با دیدن ظاهر کار، خود را دانا پنداشت و بینیاز از راهنمایی «استاد» (کنیزک) دید. همین غرور و دانش ناتمام، او را کور کرد و باعث شد که حقیقت زهرآگین بودنِ آن لذتِ کنترلنشده را نبیند. انسانی که در دام نفس و شهوت گرفتار است، دیگر نمیتواند از نعمتها بهرهٔ واقعی ببرد، زیرا هر قدمی که برمیدارد او را به نابودی نزدیکتر میکند.
- کی خورد
- چگونه میتواند بخورد؟ (پرسش انکاری به معنی هرگز نمیخورد)
- ار
- اگر
- چرد
- بچرد، بخورد
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.