قرائت› دفتر ۶› بخش ۲۴ - نکته گفتن آن شاعر جهت طعن شیعه حلب› بیت ۸۰۳
M6:803 — ور همیبیند چرا نبود دلیر / پشتدار و جانسپار و چشمسیر
M6:803
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت یک پرسش بلاغی است: اگر دلِ انسان واقعاً حقیقتِ معنوی و حیاتِ جاویدان را میبیند، چرا آثار این دیدن در رفتار او پیدا نیست و او فردی شجاع، فداکار و وارسته نمیشود؟
مولانا در این بخش از زبان یک شاعر سنی، شیعیان حلب را برای شیوهی عزاداریشان نقد میکند. او استدلال میکند که اگر شهادت امام حسین و یارانش را رسیدن به وصال معشوق و حیات ابدی میدانید، پس این رویداد جای شادی دارد نه سوگواری. این بیت، نقطهی اوج این استدلال است.
مولانا میگوید ایمان حقیقی و «دیدن» قلبی، الزاماً به تغییر در منش و رفتار بیرونی میانجامد. کسی که به چشم دل، بقای روح و پاداش الهی را میبیند، دیگر از مرگ و فداکاری در راه حق نمیترسد و «دلیر» میشود. او «پشتدار» و حامی حقیقت خواهد بود و در این راه از نثار جانش («جانسپار») ابایی ندارد. مهمتر از همه، چنین فردی «چشمسیر» میشود؛ یعنی نگاهش از دلبستگیهای حقیر دنیوی فراتر میرود و به غنای معنوی میرسد. در واقع، فقدان این صفات در یک فرد، بهترین گواه بر این است که ادعای او مبنی بر دیدن حقیقت، توخالی است و دل او هنوز به «خاک کهن» (دنیای مادی) چسبیده است.
- ور
- مخفف «و اگر»
- همیبیند
- میبیند (شکل کهن فعل استمراری)
- پشتدار
- پشتیبان، حامی، کسی که پشت دیگری میایستد
- جانسپار
- جاننثار، فداکار، کسی که جانش را فدا میکند
- چشمسیر
- قانع، کسی که به داشتههای اندک راضی است و طمع ندارد؛ بینیاز از دنیا
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.