Čitaj Knjiga 1 Slijedeći vezira od strane kršćana Bejt 378

M1:378 — دم بدم ما بستهٔ دام نویم / هر یکی گر باز و سیمرغی شویم

دم بدم ما بستهٔ دام نویمهر یکی گر باز و سیمرغی شویم
✦ Renderuj ovaj bejt na Bosanski

M1:378

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — iz njegovih snimljenih predavanja o Mesneviji

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ما پیوسته گرفتار دام‌های تازه‌ای می‌شویم، حتی اگر هر کدام از ما مانند بازی شکاری یا سیمرغی آزاد و قدرتمند باشیم. معنا: این بیت بیان می‌کند که انسان‌ها همواره در معرض فریب‌ها و دام‌های دنیا هستند و حتی با وجود توانایی و زیرکی فراوان نیز نمی‌توانند از این گرفتاری‌ها بگریزند.

شرح

در تفسیر این بیت، آن را بخشی از دعای سوزناک مولانا می‌دانم که پس از شرح داستان وزیر دغل‌باز (که او را دجال‌چشم می‌خواند) بر زبانش جاری می‌شود. مولانا در اینجا با دستانی بسته، اعتراف به گرفتاری و عجز خویش می‌کند و تجربه‌ای عالم‌گیر را بیان می‌دارد: ما، آدمیان، همواره در محاصرهٔ دام‌ها و فریب‌های گوناگون هستیم. چه بسا از دامی بگریزیم و بی‌درنگ در دام دیگری گرفتار آییم. این اعتراف، نه نشانهٔ ناامیدی، بلکه طلب یاری از خداوند است.

مولانا در این ابیات، ریشهٔ این گرفتاری‌ها را در سرشت «حریص» آدمی می‌بیند. ما چون مرغان بی‌نوا، تا نعمتی یا دانه‌ای می‌بینیم، بی‌ملاحظه به سویش می‌شتابیم و در دام می‌افتیم. نکتهٔ درخور تأمل آن است که حتی اگر هر یک از ما به مرتبهٔ «باز» یا «سیمرغ» برسیم — که نماد تیزبینی، قدرت و رهایی از بند هستند — باز هم از این دام‌ها مصون نیستیم. این نشان می‌دهد که این دام‌ها نه از ضعف صِرف ما، بلکه از ذات فریبندهٔ جهان و طبیعت طماع انسان برمی‌خیزد.

دعاهای مولانا در مثنوی، چنان‌که پیش‌تر هم اشاره کرده‌ام، کاملاً بی‌تکلف و برخاسته از «حال» است؛ مقتضای همان موقعیتی که او در آن قرار دارد. در این لحظه، پس از دیدن فریبکاری وزیر و با پی بردن به عمق آسیب‌پذیری انسان، مولانا دست به دعا برمی‌دارد و اعتراف به درماندگی خود و بشریت می‌کند و از خداوند «بی‌نیاز» یاری می‌طلبد. این هم‌نشینیِ قدرت روحی مولانا در مواضعی دیگر با اظهار عجز او در این بیت، نمودار فراز و نشیب‌های فراوان و گوناگونی احوال او در مسیر سلوک است. او در این بیت بر شکنندگی و آسیب‌پذیری انسان تأکید می‌کند، فارغ از هرگونه ادعای ایمنی و مصونیت ذاتی.

نکات کلیدی

  • انسان‌ها، حتی قوی‌ترین و زیرک‌ترین‌شان، پیوسته در دام‌های نو گرفتار می‌شوند.
  • سرشت «حریص» آدمی عامل اصلی افتادن در دام‌های فریبنده دنیاست.
  • مولانا در مواجهه با فریب دنیا، با فروتنی کامل اظهار عجز می‌کند و از خدا یاری می‌طلبد.
  • دعاهای مثنوی برخاسته از «حال» و بی‌تکلف است و با موقعیت‌های داستان گره خورده است.

Sources: d1-s30 · 00:23:57 d1-s30 · 00:20:00

به زبانِ تو — Tvoj jezik · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.