M2:1737 — ور برای بنده‌شست این گفت تو / آنک حق گفت او منست و من خود او

يواصل النبي موسى (ع) توبيخه الشديد للراعي على صلاته التي تبدو في ظاهرها تجسيمية ومُهينة. في هذا البيت، يستبق موسى حجةً محتملةً قد يقدّمها الراعي دفاعًا عن نفسه.

يطرح موسى فرضية: "ماذا لو قلتَ إن هذه العروض الحميمية (مثل غسل الثياب وتقديم الحليب) ليست موجّهة للذات الإلهية المتعالية، بل لأحد عباد الله المختارين، أي الأولياء الذين بلغوا درجة من الفناء في الله حتى قال الحق فيهم (في حديث قدسي): هو أنا، وأنا هو". يشير موسى هنا إلى أعلى مراتب القرب، حيث يصبح العبد مظهرًا لصفات الحق.

لكن موسى، في الأبيات التالية مباشرةً، يرفض هذه الحجة أيضًا، مؤكدًا أن حتى هؤلاء الأولياء، بالرغم من اتحادهم الروحي بالله، لا تليق بهم مثل هذه الأوصاف المادية. فمخاطبتهم بهذه الطريقة تُعدّ سوء أدب وتجاوزًا، لأن مقامهم الروحي قد تجاوز كل الاحتياجات والصور الجسدية. وهكذا، يسدّ موسى كل طريق أمام الراعي، مُصرًّا على أن كلامه مرفوض من كل وجه، سواء قيل في حق الله مباشرة أو في حق أخصّ أوليائه.

این بیت بخشی از سخنان عتاب‌آمیز موسی به چوپان است. موسی در اینجا یک استدلال احتمالی از سوی چوپان را پیش‌بینی و رد می‌کند. او می‌گوید: «شاید بگویی که این حرف‌های صمیمانه و جسمانی را نه برای ذات خدا، بلکه برای یکی از بندگان خاص و اولیای او می‌گویی؛ همان بنده‌ای که به مقام فنا رسیده و خداوند درباره‌اش فرموده "او من است و من اویم".»

این اشاره به حدیث قدسی مشهوری است که در آن خداوند می‌فرماید وقتی بنده‌ای با نوافل به او نزدیک می‌شود، خداوند چشم و گوش و دست او می‌گردد. در عرفان، این مقام اتحاد یا فنای بنده در حق است. موسی با طرح این فرض، در بیت‌های بعدی توضیح می‌دهد که حتی خطاب به چنین ولیّ والامقامی نیز این سخنان عامیانه و بی‌ادبانه است، زیرا آن بنده نیز از چنین نیازهای مادی‌ای پاک و مبرا شده است.

بنابراین، این بیت یک حلقه در زنجیرهٔ استدلال موسی است تا نشان دهد که گفتار چوپان از هر جهت (چه خطاب به خدا و چه خطاب به ولیّ خدا) نادرست و ناشی از جهل است. البته، بعداً خداوند خود به موسی وحی می‌کند که این منطق ظاهری را کنار بگذارد و به سوز و عشق درونی چوپان بنگرد.