M2:1738 — آنک گفت انی مرضت لم تعد / من شدم رنجور او تنها نشد

يقع هذا البيت ضمن توبيخ النبي موسى للراعي على صلاته التي تجسّم الذات الإلهية. في محاولة لرفع مستوى فهم الراعي، يقدم موسى حجة لاهوتية دقيقة. يقول: حتى لو كانت خدماتك هذه (مثل غسل الثياب وتمشيط الشعر) موجهة لأحد أولياء الله المقربين، الذين بلغوا درجة الفناء في الله حتى قال الحق فيهم «هو أنا وأنا هو»، فإن كلامك يظل غير لائق.

يستشهد موسى بحديث قدسي شهير يقول فيه الله للعبد يوم القيامة: «مَرِضْتُ فَلَمْ تَعُدْنِي». ثم يضيف الرومي على لسان موسى تفسيرًا لهذا الاتحاد: «من شدم رنجور او تنها نشد» أي «أنا (الولي) الذي مرضت، وهو (الله) لم يصبح وحيدًا أو منفصلاً». المغزى هنا هو أن مرض الولي يُنسب إلى الله مجازًا لقوة القرب والاتحاد، لكن هذا لا يعني أن الله يتأثر بالمرض أو النقص. فالاتحاد هنا اتحاد معنوي لا حلول مادي. إنها حجة تهدف إلى إظهار الفرق الدقيق بين لغة المحبة المجازية (التي يستخدمها الله نفسه) وبين التجسيم الساذج الذي وقع فيه الراعي.

این بیت در ادامه‌ی استدلال موسی (ع) علیه چوپان است. موسی پس از آنکه دعاهای ساده و انسان‌وار چوپان را کفرآمیز خواند، یک گام فراتر می‌رود. او پیش‌بینی می‌کند که شاید چوپان بگوید این خدمات را نه برای ذات خدا، بلکه برای اولیا و بندگان خاص او می‌خواستم که به خدا بسیار نزدیک‌اند.

موسی این توجیه را نیز رد می‌کند و به حدیث قدسی مشهوری استناد می‌کند: «انی مرضت فلم تعدنی» (من بیمار شدم و تو به عیادتم نیامدی). در این حدیث، خداوند به انسان گله می‌کند که چرا وقتی بنده‌ی مؤمنش بیمار بود، به عیادت او نرفت، چرا که اگر می‌رفت، «خدا را نزد او می‌یافت». مولانا با آوردن این حدیث، به اوج یگانگی و اتحاد میان خدا و بنده‌ی خاصش اشاره می‌کند. مصرع دوم، «من شدم رنجور او تنها نشد»، این معنا را باز می‌کند: وقتی منِ ولیّ خدا بیمار می‌شوم، او از من جدا نیست؛ حضور او همراه من است.

نکته‌ی ظریف کلام مولانا این است که حتی در این مقام والا و اتحاد معنوی، باز هم سخنان چوپان (شستن لباس، شپش گرفتن و...) بی‌ادبانه و نابجاست. یعنی حتی اگر مخاطب تو یک ولیّ خدا باشد که آینه‌ی حق است، باز هم باید ادب را در سخن رعایت کنی. این بیت، زمینه‌ را برای ابیات بعدی آماده می‌کند که در آن‌ها مولانا توضیح می‌دهد هر سخنی، جایگاهی دارد و خطاب به هر کسی، ادبیات مناسب خود را می‌طلبد.