Čitaj Knjiga 6 Priča o indijskom robu koji se potajno zaljubio u kćer svog gospodara. Kad su djevojku zaručili za plemenitog mladića, rob je saznao, razbolio se i venulo je, a nijedan ljekar nije mogao otkriti njegovu bolest, a on se nije usudio progovoriti Bejt 280

M6:280 — خواست آن خاتون ز خشمی که آمدش / که زند وز بام زیر اندازدش

خواست آن خاتون ز خشمی که آمدشکه زند وز بام زیر اندازدش
✦ Renderuj ovaj bejt na Bosanski

M6:280

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — iz njegovih snimljenih predavanja o Mesneviji

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن خاتون از خشمی که به او دست داده بود، خواست که او را بزند و از بالای بام به پایین پرتاب کند. معنا: خشم خاتون نسبت به غلامی که به دخترش طمع کرده بود چنان بالا گرفت که خواست او را از بام به زیر افکند.

شرح

این بیت گویاترین تصویر از واکنش اولیه و بی‌پردهٔ خاتون به گستاخی غلام است. در اینجا، اوج خشم و غضب را در یک شخصیت انسانی مشاهده می‌کنیم که نه تنها از نظر طبقاتی بلکه از حیث فرهنگی و اجتماعی، خواستهٔ غلام را تعرضی بی‌شرمانه به آبروی خود و جایگاه خانواده‌اش تلقی می‌کند. در سخنرانی‌های من بارها تأکید شده که مولانا هنرمندی است که از نمایش واقعیت‌های تلخ و گاه زشتِ نفسِ انسان ابایی ندارد.

خواستهٔ غلام که به دختر خواجه طمع ورزیده بود، چنان خشم عظیمی در خاتون برانگیخت که تنها راه مقابله را خشونت فیزیکی می‌دید: «که زند و از بام زیر اندازدش». این یک واکنش غریزی و ابتدایی است؛ یک میل شدید به مجازات و حذف فیزیکی متجاوز از حریم ممنوعه. نکتهٔ قابل تأمل اینجاست که مولانا حتی از بیان ناسزاهایی چون «مادر غری» نیز پرهیز نمی‌کند و این را حتی در نثرِ «فیه ما فیه» خود نیز به کار برده است. این نشان‌دهندهٔ واقع‌گرایی بی‌نظیر او در ترسیم روابط انسانی و هیجانات برخاسته از تعارضات اجتماعی و طبقاتی است.

این خشم، اما، در همان لحظهٔ اولیه متوقف می‌ماند و با تدبیر خواجه فرونشانده می‌شود. خاتون، به رغم میل شدید به انتقام‌جویی، دست از عمل برمی‌دارد تا راه برای نقشه‌ای پیچیده‌تر و فریبنده‌تر گشوده شود. این تقابل میان خشم آنی و برنامه‌ریزی حساب‌شده، درس مهمی دربارهٔ رفتار انسان و چگونگی مدیریت یا سوءاستفاده از احساسات تند به دست می‌دهد. مولانا در این صحنه نشان می‌دهد که چگونه خشم می‌تواند یا به عملی ویرانگر بینجامد یا به ابزاری در دست اراده‌ای دیگر تبدیل شود تا اهداف پنهانی را پیش ببرد. اینجا، آن «آتش» عشق غلام که از آن سخن رفت، با «آتش» خشم خاتون روبرو می‌شود که در صدد خاموش کردن آن به هر قیمتی است.

نکات کلیدی

  • شدت خشم خاتون نشان‌دهندهٔ عمق توهینی است که از خواستهٔ غلام دریافت کرده است.
  • مولانا واقع‌گرایی بی‌نظیری در به تصویر کشیدن هیجانات انسانی، حتی جنبه‌های تند و «زشت» آن، از خود نشان می‌دهد.
  • این بیت تقابل بین خشم آنی و تدبیر و برنامه‌ریزی برای مقابله‌ای پیچیده‌تر را به نمایش می‌گذارد.
  • تفاوت طبقاتی و جایگاه اجتماعی به عنوان منبعی قوی برای برانگیختن خشم و واکنش‌های شدید.

Sources: d6-s08 · 27:58:00 d6-s08 · 26:37:00 d6-s08 · 29:50:00

به زبانِ تو — Tvoj jezik · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.