Lesen› Buch 1› Die Verliebtheit des Königs in die kranke Sklavin und seine Bemühungen um ihre Genesung› Vers 37
M1:37 — اتّفاقا شاه روزی شد سوار / با خواص خویش از بهر شکار
M1:37
شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: اتفاقاً پادشاهی روزی سوار بر اسب شد / با یاران خاص خود به قصد شکار. معنا: این بیت آغازگر یک داستان مرکزی در مثنوی است که در آن، پادشاهی برای شکار بیرون میرود و به عشقی زمینی دچار میشود؛ روایتی که محملی برای آموزههای عمیق عرفانی و فلسفی مولانا میگردد.
شرح
این بیت، نقطهٔ آغازین یکی از داستانهای کلیدی مثنوی است؛ داستان پادشاهی که به کنیزکی دل میبازد. مولانا، چنانکه شیوهٔ اوست در سراسر مثنوی، از دل این حکایتها نکتهها و نتیجهگیریهای عمیق بیرون میکشد. برای من، و برای هر خوانندهای که مثنوی را نه صرفاً داستان، که آیینهای از احوال درونی عارف میداند، این حکایتها همواره «نقد حال» مولاناست؛ یعنی بازتابی از سیر و سلوک و جهانبینی خود او. داستان از دل همین سفر ظاهری پادشاه برای شکار آغاز میشود، اما در پس این ظاهر، پادشاه به دنبال صید دیگری است: صید عشق.
من قبلاً هم تأکید کردهام که مولانا در قصههایش تصرفات بسیاری میکند؛ او یک قصهگو به معنای رایج کلمه نیست که صرفاً روایتی را نقل کند. او هر جا که فرصت بیابد، از مسیر روایت خود برای طرح یک نکتهٔ عرفانی، فلسفی یا اخلاقی استفاده میکند و سخن خویش را به میان میآورد. اینجا هم، بلافاصله پس از این دیدار و گرفتاری پادشاه در دام عشق، مولانا به نکتهای حیاتی اشاره میکند که گویی عصارهٔ نگاه او به جهان مادی است: «آنکه او خر داشت پالانش نبود / یافت پالان گرگ خر را در ربود». این مثالها که در پی این بیت میآیند، بلافاصله حکایت از نقص و ناکامیهای ذاتی دنیا دارند. دنیا جایی نیست که همه چیز در آن جمع شود؛ هر چیزی را که به دست میآوری، چیزی دیگر از دست میرود. این نشان میدهد که این داستان سادهٔ عشق پادشاه به کنیزک، تنها بهانهای است برای بیان حقایق کلیتر دربارهٔ هستی و محدودیتهای آن.
پس، در این بیت، ما شاهد آغاز سفری هستیم که ظاهراً برای شکار است، اما به تدریج به سفری درونی تبدیل میشود؛ سفری که در آن، پادشاه به جای حیوانات وحشی، دل خویش را در مواجهه با عشق و موانع آن شکار میکند. این داستان، همچون بسیاری از قصههای مثنوی، بستری است برای چرخش حول محور «عشق»؛ محوری که تمامی هستی مولانا بر گرد آن میگردد و هر واقعهای، هرچند به ظاهر ساده، در نهایت به آن نقطهٔ کانونی بازمیگردد.
نکات کلیدی
- داستانها در مثنوی بستر انتقال آموزههای عمیق عرفانی و فلسفی هستند، نه صرفاً روایت.
- مولانا قصهگو نیست، بلکه در دل روایتها، نکتهها و نتیجهگیریهای خویش را از جهان بیان میکند.
- قصههای مثنوی همواره «نقد حال» مولانا هستند؛ بازتابی از احوال و جهانبینی خود عارف.
- رویدادهای ظاهراً ساده، مانند شکار پادشاه، میتوانند نقطهٔ آغازین سفرهای درونی و معنوی باشند.
- محور اصلی تمام داستانها و آموزههای مولانا، «عشق» است و همه چیز حول آن میگردد.
- حتی در ظاهر شکار، پادشاه به دنبال صید دیگری است: صید عشق.
Sources: d1-s13 · 00:25:14 d1-s13 · 00:27:05 d1-s13 · 00:23:41
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: One day, by chance, the king rode out / with his intimates for the sake of the hunt. Meaning: This verse initiates a central story in the Masnavi, depicting a king setting out for a hunt and subsequently falling into an earthly love—a narrative vehicle for Mowlana's profound mystical and philosophical teachings.
Explanation
This verse marks the crucial opening of one of the Masnavi's pivotal stories: that of a king who falls in love with a slave girl. Mowlana, true to his method throughout the Masnavi, draws profound lessons and conclusions from within these narratives. For me, and for any reader who perceives the Masnavi not merely as tales but as a mirror to the mystic's inner states, these stories are invariably naqd-i ḥāl (a report-of-the-present-state) of Mowlana himself; a reflection of his own spiritual journey and worldview. The narrative commences with the king's outward journey for a hunt, but beneath this surface, the king is pursuing another kind of quarry: the hunt for love.
I have emphasized before that Mowlana frequently intervenes in his stories; he is not a storyteller in the conventional sense, merely recounting a narrative. Whenever an opportunity arises, he uses the narrative path to introduce a mystical, philosophical, or ethical point, inserting his own discourse. Here too, immediately following this encounter and the king's entanglement in love's snare, Mowlana points to a vital truth that seems to encapsulate his perspective on the material world: One who had a donkey lacked a pack-saddle / When he found a pack-saddle, the wolf carried off the donkey. These examples, which directly follow this verse, immediately speak to the inherent imperfection and incompleteness of worldly attainments. The world is not a place where all things can be gathered; whatever one gains, something else is lost. This demonstrates that the simple story of the king's love for a slave girl is but a pretext for conveying broader truths about existence and its limitations.
Thus, in this verse, we witness the commencement of a journey that ostensibly begins as a hunt, but gradually transforms into an inner voyage; a journey in which the king, instead of wild animals, hunts his own heart in its encounter with love and its obstacles. This story, like many in the Masnavi, serves as a canvas for revolving around the axis of 'love'; an axis around which Mowlana's entire being revolves, and every event, however seemingly simple, ultimately returns to that focal point.
Key takeaways
- Masnavi's narratives are vehicles for profound mystical and philosophical teachings, not mere storytelling.
- Mowlana is not just a narrator; he uses stories to interject his own points and conclusions about the world.
- Masnavi's tales are always 'reports-of-Mowlana's-present-state,' reflecting the mystic's own inner conditions and worldview.
- Seemingly mundane events, such as a king's hunt, can be the starting point for deep inner and spiritual journeys.
- The central axis of all Mowlana's stories and teachings is 'love,' around which everything revolves.
- Even in the guise of hunting, the king is pursuing another quarry: the hunt for love.
Sources: d1-s13 · 00:25:14 d1-s13 · 00:27:05 d1-s13 · 00:23:41
به زبانِ تو — Deine Sprache · AI
এই পঙক্তিটি মসনভির একটি কেন্দ্রীয় কাহিনীর সূচনা করে, যেখানে এক রাজা শিকারে বেরিয়ে জাগতিক প্রেমে পতিত হন—যা মওলানার গভীর আধ্যাত্মিক ও দার্শনিক শিক্ষার বাহন হয়ে ওঠে।
এই বেইত বা দ্বিপদীটি মসনভির অন্যতম প্রধান একটি গল্পের সূচনা বিন্দু; এক রাজার এক বাঁদীর প্রেমে পড়ার কাহিনী। মওলানা, যেমনটি পুরো মসনভি জুড়েই তাঁর রীতি, এই সব গল্পের ভেতর থেকে গভীর তাৎপর্য ও সিদ্ধান্ত তুলে আনেন। যে কোনো পাঠক, যিনি মসনভিকে কেবল গল্প হিসেবে না দেখে আরেফের ভেতরের অবস্থার আয়না হিসেবে দেখেন, তার কাছে এই কাহিনীগুলো মওলানার ‘নকদ-ই হাল’ (নগদ حال) বা বর্তমান অবস্থার প্রতিবেদন; অর্থাৎ, তাঁর নিজের আধ্যাত্মিক যাত্রা ও বিশ্ববীক্ষণেরই প্রতিফলন। গল্পটি শুরু হয় রাজার শিকারের উদ্দেশ্যে এক বাহ্যিক যাত্রার মধ্য দিয়ে, কিন্তু এই বাহ্যিকতার আড়ালে রাজা আসলে অন্য এক শিকারের সন্ধানে রয়েছেন: প্রেমের শিকার।
মওলানা তাঁর গল্পগুলোতে প্রায়শই হস্তক্ষেপ করেন; তিনি প্রচলিত অর্থে গল্পকার নন যে কেবল একটি আখ্যান বর্ণনা করে যাবেন। যখনই তিনি সুযোগ পান, বর্ণনার পথ থেকে সরে এসে একটি আধ্যাত্মিক, দার্শনিক বা নৈতিক نکته (নোকতা) বা সূক্ষ্ম তত্ত্ব তুলে ধরেন এবং নিজের কথা বলেন। এখানেও, রাজার বাঁদীকে দেখে প্রেমে পড়ার ঘটনার ঠিক পরেই, মওলানা এমন এক জরুরি সত্যের দিকে ইঙ্গিত করেন যা যেন জাগতিক বিশ্বের প্রতি তাঁর দৃষ্টিভঙ্গির সারসংক্ষেপ: ‘যার গাধা ছিল, তার জিন ছিল না / যখন জিন পেল, নেকড়ে গাধাটিকে নিয়ে গেল’। এই উদাহরণগুলো জগতের অন্তর্নিহিত অপূর্ণতা ও ব্যর্থতার কথা বলে। এই জগৎ এমন জায়গা নয় যেখানে সবকিছু একসাথে পাওয়া যায়; যা কিছু অর্জন করা হয়, তার বিনিময়ে অন্য কিছু হারিয়ে যায়। এটি দেখায় যে, রাজার এই সাদামাটা প্রেমের গল্পটি আসলে অস্তিত্ব ও তার সীমাবদ্ধতা সম্পর্কে বৃহত্তর সত্য প্রকাশের একটি উপলক্ষ মাত্র।
সুতরাং, এই বেইতটিতে আমরা এমন এক যাত্রার সূচনা দেখছি যা ظاهراً (জাহেরান) বা আপাতদৃষ্টিতে শিকারের জন্য, কিন্তু ধীরে ধীরে তা এক অন্তর্গত যাত্রায় রূপান্তরিত হয়; এমন এক যাত্রা যেখানে রাজা বন্য পশুর পরিবর্তে প্রেম এবং তার প্রতিবন্ধকতার মুখোমুখি হয়ে নিজের অন্তরকে শিকার করেন। এই গল্পটি, মসনভির অন্য অনেক গল্পের মতোই, ‘প্রেম’ নামক محور (মেহওয়ার) বা অক্ষকে কেন্দ্র করে আবর্তিত হওয়ার একটি ক্ষেত্র; যে অক্ষের চারপাশে মওলানার সমগ্র সত্তা ঘোরে এবং প্রতিটি ঘটনা, তা যতই সাধারণ হোক না কেন, শেষ পর্যন্ত সেই কেন্দ্রবিন্দুতেই ফিরে আসে।
- خواص
- خاص বা বিশেষ ব্যক্তিরা; রাজার ঘনিষ্ঠ সঙ্গী, পারিষদ বা অভিজাত সভাসদ। বহুবচন। مفرد (একবচন) হলো خاص।
- از بهر
- জন্য, কারণে, উদ্দেশ্যে। এটি একটি পুরোনো ফারসি পদ, যার অর্থ ‘for the sake of’।
- اتّفاقا
- ঘটনাচক্রে, দৈবাৎ, अकस्मात् (আকস্মাৎ)। আরবি উৎসের এই শব্দটি আকস্মিক বা অপ্রত্যাশিত কোনো ঘটনা বোঝাতে ব্যবহৃত হয়।
This couplet begins a central story in the Masnavi, depicting a king who goes hunting and subsequently falls into an earthly love, which serves as a narrative vehicle for Rumi's profound mystical and philosophical teachings.
This verse marks the crucial opening of one of the Masnavi's pivotal stories: that of a king who falls in love with a slave girl. Rumi, true to his method throughout the Masnavi, draws profound lessons and conclusions from within these narratives. For any reader who perceives the Masnavi not merely as tales but as a mirror to the mystic's inner states, these stories are invariably naqd-i ḥāl (a report-of-the-present-state) of Rumi himself; a reflection of his own spiritual journey and worldview.
The narrative commences with the king's outward journey for a hunt, but beneath this surface, the king is pursuing another kind of quarry: the hunt for love. Rumi is not a storyteller in the conventional sense, merely recounting a narrative. Whenever an opportunity arises, he uses the narrative path to introduce a mystical, philosophical, or ethical point, inserting his own discourse. The simple story of the king's love for a slave girl is but a pretext for conveying broader truths about existence and its limitations.
Thus, in this verse, we witness the commencement of a journey that ostensibly begins as a hunt, but gradually transforms into an inner voyage; a journey in which the king, instead of wild animals, hunts his own heart in its encounter with love and its obstacles. This story, like many in the Masnavi, serves as a canvas for revolving around the axis of 'love'; an axis around which Rumi's entire being revolves, and every event, however seemingly simple, ultimately returns to that focal point.
- اتّفاقا
- by chance, incidentally
- خواص
- intimates, close companions
- شکار
- hunt, hunting
روزی پادشاهی به قصد شکار، همراه با یاران نزدیکش سوار بر اسب شد و به بیرون از شهر رفت.
این بیت آغازگر یکی از داستانهای محوری مثنوی است؛ داستان پادشاهی که در پی شکار به کنیزکی دل میبازد. مولانا، طبق شیوهٔ همیشگیاش در مثنوی، از دل این حکایتهای به ظاهر ساده، نکتههای عمیق عرفانی و فلسفی بیرون میکشد. این داستانها برای خوانندهٔ مثنوی، صرفاً روایت نیستند، بلکه آینهای از احوال درونی و جهانبینی خود مولانا به شمار میروند؛ به تعبیر او «نقد حال» عارف هستند.
داستان با سفر ظاهری پادشاه برای شکار آغاز میشود، اما در پس این ظاهر، پادشاه به دنبال صید دیگری است: صید عشق. مولانا در قصههایش صرفاً یک قصهگو نیست؛ او هر جا فرصت بیابد، از مسیر روایت برای طرح یک نکتهٔ عرفانی، فلسفی یا اخلاقی استفاده میکند. بلافاصله پس از این بیت و گرفتاری پادشاه در دام عشق، مولانا به نکتهای حیاتی اشاره میکند که گویی عصارهٔ نگاه او به جهان مادی است: «آن یکی خر داشت، پالانش نبود / یافت پالان گرگ خر را در ربود». این مثالها نشان میدهند که دنیا جایی نیست که همه چیز در آن جمع شود و هر چیزی را که به دست آوری، چیزی دیگر از دست میرود. این امر نشان میدهد که داستان عشق پادشاه به کنیزک، تنها بهانهای است برای بیان حقایق کلیتر دربارهٔ هستی و محدودیتهای آن.
بنابراین، در این بیت، ما شاهد آغاز سفری هستیم که ظاهراً برای شکار است، اما به تدریج به سفری درونی تبدیل میشود؛ سفری که در آن پادشاه به جای حیوانات وحشی، دل خویش را در مواجهه با عشق و موانع آن شکار میکند. این داستان، مانند بسیاری از قصههای مثنوی، بستری است برای چرخش حول محور عشق؛ محوری که تمامی هستی مولانا بر گرد آن میگردد و هر واقعهای، هرچند به ظاهر ساده، در نهایت به آن نقطهٔ کانونی بازمیگردد.
- اتّفاقا
- از قضا، به طور ناگهانی
- خواص
- یاران و نزدیکان خاص پادشاه
- بهر
- برای، به قصد
- شکار
- صید حیوانات
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.