Lesen Buch 1 Die Geschichte eines anderen jüdischen Königs, der sich bemühte, die Religion Jesu zu vernichten Vers 752

M1:752 — رگ رگست این آبِ شیرین و آب شور / در خلایق می‌رود تا نفخ صور

رگ رگست این آبِ شیرین و آب شوردر خلایق می‌رود تا نفخ صور
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M1:752

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: نهرنهر است این آب شیرین و آب شور؛ در میان خلایق جریان دارد تا دمیدن صور. معنا: این بیت بیان می‌کند که در سرشت انسان‌ها و در جریان زندگی دنیا، همیشه نیک و بد، هدایت و ضلالت، در هم آمیخته است و این آمیختگی تا روز قیامت ادامه خواهد داشت.

شرح

من بارها گفته‌ام که تلقی ما از خداوند و قدرت او، باید در اساس با این اندیشه شکل بگیرد که هیچ‌کس و هیچ قدرتی نمی‌تواند پروژه الهی را، به معنای واقعی کلمه، «تعطیل» کند. اینکه تصور کنیم اراده خداوند بر هدایت مردم به دست پیامبران بوده، اما عده‌ای آمده‌اند و مانع این هدایت شده‌اند و قطارِ برنامه خدا را از ریل اصلی خود خارج کرده‌اند، خطایی فاحش در خداشناسی ماست. این نوع دیدگاه – چه در روایت شیعی که انحراف خلافت را ناکامی پیامبر می‌بیند، چه در روایات پروتستان‌ها درباره فساد کلیسا – در واقع دست خدا را می‌بندد و بر برنامه او بی‌اعتمادی نشان می‌دهد.

نه، این هرگز ممکن نیست. خداوند، همان‌طور که قرآن می‌گوید، «غالبٌ علی أمره» است؛ یعنی بر کار خود مسلط است و هیچ‌کس نمی‌تواند او را «پیاده» کند یا جلوی مرکب او را بگیرد. هدایت الهی، مانند خورشیدی است که هیچ ابری نمی‌تواند نورفشانی آن را برای همیشه متوقف کند. این نور، بر جهان و بر همه آدمیان گسترده است، و هیچ‌کس نمی‌تواند باب هدایت را ببندد.

اینجاست که مولانا با ژرف‌بینی خود، به ماهیت پلورالیستی و آمیختهٔ جهان اشاره می‌کند. این بیت در دل همین بحث می‌نشیند: "رگ‌رگ است این آب شیرین و آب شور / در خلایق می‌رود تا نفخ صور." این یعنی در این جهان، ما با «خالص» سروکار نداریم. هدایت خالص نداریم، ضلالت خالص نداریم، اسلام خالص نداریم، مسیحیت خالص نداریم. همه چیز آمیخته است. درست مثل آبی که خداوند از آسمان فرو فرستاد، اما وقتی جاری شد، کف بر آن برآمد، همان‌طور که قرآن می‌گوید: «أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا». این «کف»، همان زوائد و اشیاء بیگانه‌ای است که وارد آب شده و آن را کف‌آلود و آلوده کرده است. نصیب ما در این عالم بیش از این نیست.

پس وظیفه ما این است که هدایت و خالص‌ها را در دل همین آلوده‌ها و آمیخته‌ها جستجو کنیم. این منطق، این دیدگاه که یهودیان، مسیحیان، یا هر گروه دیگری را تماماً گمراه بدانیم، منطقی است سخت مغلوط. پلورالیسم یعنی اینکه سایه هدایت خداوند بر جهان و بر همه آدمیان گسترده است و هیچ‌کس نتوانسته و نمی‌تواند برنامه او را ضایع یا ابطال کند. اختلاف مؤمن و گبر و یهود، آن‌چنان که مولانا در جای دیگری می‌گوید، "از نظرگاه است ای مغز وجود / اختلاف مؤمن و گبر و یهود". این نور یکی است، اما چراغ‌ها متفاوت‌اند: "این سفال و این پلیته دیگر است / نور دیگر نیست". نوری واحد در ظرف‌های متعدد تجلی می‌کند، و این وضعیت آمیختگی و جریان آب شیرین و شور، تا نفخ صور و روز قیامت ادامه خواهد داشت. این نشان می‌دهد که این ماهیت دنیاست و باید در همین بستر، به طلب هدایت پرداخت.

نکات کلیدی

  • پروژه هدایت الهی هرگز توسط انسان‌ها تعطیل نمی‌شود؛ خداوند غالب بر کار خود است.
  • این جهان، نه خیر خالص دارد و نه شر خالص؛ بلکه آمیزه‌ای از هدایت و ضلالت است.
  • هیچ دین یا گروهی را نمی‌توان تماماً گمراه دانست؛ هدایت در دل آمیختگی‌ها قابل دستیابی است.
  • مولانا یک پلورالیست است که کثرت را در تجلیات نور واحد می‌بیند.
  • آمیختگی نیک و بد و هدایت و ضلالت تا روز قیامت در خلایق جریان دارد.

Sources: d1-s30 · 00:07:44 d1-s30 · 00:12:18 d1-s30 · 00:16:58 d1-s23 · 04:35:28

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.