Lesen Buch 6 Die Geschichte von Abd al-Ghauth und wie die Feen ihn entführten und er jahrelang unter ihnen lebte, und wie er nach Jahren in die Stadt kam und seine Kinder wiederfand, aber aus Zugehörigkeit und Seelenverwandtschaft mit den Feen nicht auf sie verzichten konnte. Vers 2997

M6:2997 — چون نهد در تو صفت‌های خری / صد پرت گر هست بر آخر پری

چون نهد در تو صفت‌های خریصد پرت گر هست بر آخر پری
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:2997

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنگاه که در نهاد تو صفات خَر قرار گیرد، اگرچه صد بال برای پرواز داشته باشی، اما سرانجام به سمت آخور پرخواهی کشید. معنا: این بیت بیان می‌کند که سرنوشت و سمت و سوی حرکت انسان را ویژگی‌ها و خصلت‌های درونی‌اش تعیین می‌کنند، نه امکانات و توانایی‌های بیرونی‌اش. اگر طبیعت پست و حیوانی بر او غلبه کند، حتی با داشتن بال‌های فراوان، تنها به سوی امور حقیر و مادی کشیده می‌شود.

شرح

از نظر من، این بیت یکی از گویاترین تمثیل‌ها در مثنوی است که بر اهمیت «خوی» و «صفت» در تعیین سرنوشت و مسیر وجودی انسان تأکید می‌کند. مولوی در اینجا با قاطعیت تمام می‌گوید که آنچه شما را به سوی اوج یا حضیض می‌کشاند، بال‌های فیزیکی یا توانایی‌های ظاهری شما نیست؛ بلکه صفت و خویی است که در شما جای گرفته.

مولوی در ادامه، صفات جبرئیلی را در مقابل صفات خری قرار می‌دهد. اگر در جان شما «صفات جبرئیل» خانه کند، بال و پر معنوی خواهید یافت و همانند جبرئیل، سبک‌بالانه در هوا جویای سبیل خواهید بود؛ چشم بر سماوات می‌دوزید و از زمین بیگانه می‌شوید. این نمادی از سبک‌روحی و تعلق به عالم بالا و معنویات است.

اما اگر «صفات خری» در شما غالب شود، چه؟ در اینجا مولوی بی هیچ پرده‌پوشی می‌گوید که حتی اگر صد بال هم داشته باشید، پرواز شما نه به سوی آسمان‌ها، بلکه به سوی «آخور» خواهد بود. آخور در اینجا نماد تعلق به شکم و شهوت و تمامی ابعاد پست و مادی وجود انسان است. این همان جاذبه‌های ارضی است که انسان را از اوج بازمی‌دارد و به سمت نیازهای حیوانی می‌کشاند. مولوی با این تمثیل می‌فهماند که این خوی درونی است که میل و کشش شما را تعیین می‌کند، و هر کجا که میل شما باشد، بال‌هایتان هم به همان سمت پر می‌کشند.

این نکته‌ای بس عمیق در فلسفه اخلاق و عرفان مولوی است: انسان نه به واسطه شکل ظاهری، که به سبب ماهیت باطنی‌اش داوری می‌شود. او می‌گوید: «اسب صورت نیامد موش‌خوار». یعنی اسبی که در ذات خویش بلندهمت و نجیب است، برای خوردن موش آفریده نشده، اما اگر به سبب خباثت یا سقوط اخلاقی به این کار روی آورد، از ماهیت اصیل خود دور افتاده است. اینجاست که مولوی تمثیل «باز اشهب» (باز سفید و نجیب) را می‌آورد و هشدار می‌دهد که حتی نجیب‌ترین موجودات نیز اگر خوی موش (خائن، ظلمت‌پرست، طعمه‌جو) بیابند، به جایی می‌رسند که موش‌ها نیز از آن‌ها ننگ خواهند داشت. این سقوط از مقام اصلی، نتیجهٔ تباهی خوی است، نه نقص در اصل خلقت.

بنابراین، این بیت فراتر از یک نصیحت اخلاقی ساده است؛ این یک آموزهٔ وجودی است. مولوی به ما می‌گوید که انسان باید پیوسته مراقب «صفات» درونی خود باشد. زیرا این صفات، جاذبه‌های پنهان روحند که تعیین‌کنندهٔ مسیر زندگی و مقصد نهایی هستند. حتی اگر شما را فیلسوف یا عارف یا دانشمند بخوانند، اگر درونتان را صفات پست حیوانی تسخیر کرده باشد، پروازتان به جایی جز آخور نخواهد بود. این همان سنگینی روح است که مانع اوج‌گیری می‌شود و انسان را بر زمین می‌بندد.

نکات کلیدی

  • سرنوشت آدمی را صفت و خوی درونی او تعیین می‌کند، نه توانایی‌های ظاهری‌اش.
  • صفات جبرئیلی، انسان را سبکبال و جویای معنویات می‌کند؛ صفات خری، او را به مادیات وامی‌دارد.
  • بال‌های پرواز، بدون خوی مناسب، کارایی ندارند و حتی به سمت امور پست سوق می‌دهند.
  • تمثیل «باز اشهب با خوی موش» نشان می‌دهد که نجیب‌ترین خلقت نیز با تباهی خوی، سقوط می‌کند.
  • حقیقت وجود انسان در درون اوست؛ ظاهر و نام‌ها فریبنده است.
  • این بیت هشداری است برای مراقبت دائمی از جاذبه‌های پنهان و گرایش‌های باطنی روح.

Sources: d6-s67 · 01:00:04 d6-s67 · 01:00:56 d6-s67 · 01:02:20

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.