Lesen Buch 6 Der Vermittler verteilt im gesamten Stadtgebiet von Täbris und sammelt eine kleine Summe. Der Fremde geht zum Grab des Muhtasibs, um es zu besuchen, und erzählt diese Geschichte am Grabe als Klagegesang. Bis zum Ende. Vers 3282

M6:3282 — کف همی‌مالید بر پشت و سرش / می‌نواخت از مهر هم‌چون مادرش

کف همی‌مالید بر پشت و سرشمی‌نواخت از مهر هم‌چون مادرش
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:3282

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: دست‌هایش را بر پشت و سر گوسفند می‌کشید؛ / همچون مادرش، با مهربانی او را نوازش می‌کرد. معنا: این بیت، روایت موسی شبان را ادامه می‌دهد، آنجا که گوسفند خسته‌ای را با نهایت مهر و شفقت، همچون مادری دلسوز، تیمار می‌کند. این صحنه تجلی رحم واسعه‌ای است که موسی را برای مقام کلیم‌اللهی و نبوت شایسته ساخت.

شرح

این بیت در ادامهٔ حکایت گوسفندی می‌آید که از رمه موسی می‌گریزد و موسی خسته از پی او می‌دود. در آغاز داستان، موسی می‌توانست از رفتار گوسفند عصبانی و خشمگین باشد؛ او خود در سخنرانی‌های من تندخو توصیف شده است. اما مولانا، و روایت قرآنی و توراتی، اینجا گوهری از اوصاف پیامبران را هویدا می‌کند. موسی، در اوج خستگی و پس از یافتن آن برهٔ درمانده، به جای سرزنش یا مجازات، عملی را انجام می‌دهد که نه تنها قابل ستایش است، بلکه معیار شایستگی او برای نبوت می‌شود.

من این صحنه را بارها در سخنرانی‌هایم بازگو کرده‌ام. موسی دست‌هایش را بر پشت و سر آن گوسفند می‌مالد، گویی گرد و غبار راه را از او می‌فشاند. او نه تنها یک ضربه ملایم بر او نمی‌زند، بلکه با شفقت تمام او را نوازش می‌کند، «همچون مادرش». مولانا به‌صراحت می‌گوید: «نیم ذره تیرگی و خشم نی / غیر مهر و رحم و آب چشم نی.» این نکته بسیار کلیدی است؛ نه کوچکترین نشانی از تیرگی، رنجش یا خشم در وجود موسی دیده می‌شود. تمام وجود او را مهر، رحم و شاید اشک شفقت فرا گرفته است.

در همین لحظه است که خداوند خطاب به ملائکه می‌فرماید: «با ملائک گفت یزدان آن زمان / که نبوت را همی‌زیبد فلان.» یعنی، همین عمل موسی، همین تجلی رحمت واسعه، او را لایق و شایستهٔ بار عظیم نبوت می‌کند. این رحمت، انعکاسی از صفت رحمانیت الهی در وجود یک انسان است؛ رحمتی که «رحمت للعالمین» در حق پیامبر اکرم را در ذهن متبادر می‌سازد. پیامبران کسانی هستند که «سعه صدر» دارند، ظرفیت تحملشان بالاست و سختی‌ها و درشتی‌ها را هضم می‌کنند، بی‌آنکه به انتقام‌جویی یا خشم روی آورند. این امتحان نهایی، یعنی چگونگی برخورد با یک موجود ضعیف و خطاکار، میزان ظرفیت درونی یک پیامبر را مشخص می‌کند.

من همواره تاکید کرده‌ام که «هر نبی کرد چوپانیش برنا یا صبی.» این صرفاً یک فعالیت بیرونی نبوده، بلکه آزمایشی درونی است. «بی‌شبانی کردن و آن امتحان / حق ندادش پیشوایی جهان.» بدون این چوپانی و بدون این امتحان، خدا هیچکس را پیشوای جهان قرار نداده است. پس عمل موسی در نوازش آن بره، بیش از یک داستان ساده، رمزی است عمیق از ماهیت نبوت و آنچه انسان را شایستهٔ کلام الهی و هدایت بشریت می‌کند؛ یعنی رحمت، گذشت، و سعه صدری بی‌حدوحصر.

نکات کلیدی

  • مهر و رحمت، نه خشم، معیار حقیقی شایستگی برای پیشوایی و هدایت است.
  • موسی، با تغییر درونی و غلبه بر خشم احتمالی، ظرفیت خود برای دریافت وحی را اثبات کرد.
  • نوازش گوسفند خسته نمادی از سعه صدر و توانایی پیامبران در پذیرش و تیمار انسان‌های خطاکار است.
  • نبوت تنها گزینش الهی نیست، بلکه آزمونی از صفات اخلاقی و توانایی‌های روحی است.
  • داستان شبانی پیامبران، گواه لزوم پرورش شفقت و دلسوزی عملی پیش از رهبری معنوی است.

Sources: d6-s73 · 55:36:36 d6-s73 · 59:35:35 d6-s73 · 01:04:44

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.