Lesen Buch 6 Der Herr sagt im Traum dem Vermittler die Beträge der Schulden jenes Freundes, der gekommen war, und zeigt den Ort an, an dem das Silber vergraben war. Und er schickt eine Botschaft an die Erben, dass sie es auf keinen Fall als viel ansehen und nichts davon zurücknehmen sollen, und selbst wenn er nichts davon annimmt oder nur einen Teil, sollen sie es dort lassen, damit jeder, der will, es nehmen kann, denn ich habe Allah gelobt, dass nichts von diesem Silber zu mir oder meinen Angehörigen zurückkehren soll. Bis zum Ende. Vers 3541

M6:3541 — در بیوع آن کن تو از خوف غرار / که رسول آموخت سه روز اختیار

در بیوع آن کن تو از خوف غرارکه رسول آموخت سه روز اختیار
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:3541

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: در معاملات، از بیم فریب‌خوردن (غرر)، آن تدبیر به کار بَر که رسول [خدا] اختیار سه روز را آموخت. معنا: این بیت به اهمیت احتیاط و استفاده از حق انتخاب در معاملات اشاره دارد تا از فریب و ضرر جلوگیری شود، که پیامبر اسلام آن را توصیه کرده است.

شرح

من این بیت را از زمرهٔ نکاتی می‌دانم که مولانا از تعالیم فقهی و اخلاقی اسلام در بستر مثنوی جای داده است. در اینجاست که می‌بینیم مولانا چگونه آموزه‌های عملی و فقهی را در بافت یک داستان عرفانی گنجانده و به آن اعتبار می‌بخشد. این بیت در ادامهٔ داستان خواجهٔ درگذشته‌ای است که در عالم رؤیا به فردی راهنمایی‌هایی می‌کند تا اموال او را برای ادای دِین دیگران به کار بَرَد. خواجهٔ خواب‌نما شده، به این میانجی توصیه می‌کند که در فروش گوهرهای قیمتی، کمال احتیاط را به خرج دهد و فریب نخورد.

کلمهٔ «بیوع» جمع «بیع» به معنای خرید و فروش و معامله است. «غرار» یا «غرر» در فقه اسلامی به معنای فریب، خطر، جهالت، و عدم وضوح در معامله است که می‌تواند به بطلان آن منجر شود. مولانا اینجا می‌گوید که در معاملات خود، مبادا دچار «غرر» و فریب شوید؛ مبادا که گول بخورید. این هشدار بسیار مهم است، زیرا بیع غرری از معاملات باطل در شریعت اسلام محسوب می‌شود و به شدت نهی شده است.

سپس مولانا به راهکار می‌پردازد: «که رسول آموخت سه روز اختیار». این اشاره‌ای صریح به «خیارات» در فقه اسلامی است، یعنی همان اختیاراتی که طرفین معامله برای فسخ یا تأیید آن دارند. از جمله این خیارات، «خیار حیوان» است که به خریدار حیوان تا سه روز مهلت می‌دهد که در معامله خود تجدید نظر کند و اگر پشیمان شد، آن را پس دهد. یا «خیار شرط» که طرفین می‌توانند شرط کنند که تا سه روز (یا بیشتر) حق فسخ داشته باشند. این حق «اختیار» برای جلوگیری از «غرر» و ضرر است. پس می‌بینید که سخن، سخنی بسیار کاربردی و دقیق است.

بنابراین، نصیحت این بیت نه تنها یک دستور اخلاقی، بلکه یک راهنمای فقهی است که به فرد سفارش می‌کند تا در داد و ستدها، از حق «اختیار» که رسول خدا آموزش داده، بهره گیرد تا هم از فریب در امان بماند و هم معامله‌ای سالم و مطابق شرع انجام داده باشد. این نشان می‌دهد که مولانا، حتی در اوج عرفان، هرگز از واقعیات زندگی و احکام عملی دین غافل نبوده و آنها را بخشی جدایی‌ناپذیر از سلوک انسانی می‌دانسته است.

نکات کلیدی

  • در معاملات، از فریب‌خوردن و معاملهٔ غرری به شدت پرهیز کنید.
  • اسلام در معاملات حق «اختیار» (فسخ معامله) را برای جلوگیری از ضرر و فریب قائل شده است.
  • مهلت سه روزه برای بازنگری در معامله، یک سنت نبوی برای پرهیز از غرر است.
  • حتی در عرفان، توجه به احکام فقهی و اخلاق عملی ضروری است؛ سلوک عرفانی از زندگی روزمره جدا نیست.

Sources: d6-s78 · 47:22:00 d6-s78 · 49:16 d6-s78 · 50:00

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.