Lesen Buch 6 Dieser Mann kommt in Ägypten an, und nachts geht er auf die Straße, um zu betteln. Die Nachtwache nimmt ihn fest, und er erreicht sein Ziel durch die Nachtwache, nachdem er viele Schläge erhalten hat. Und »es mag sein, dass euch etwas widerwärtig ist, was gut für euch ist« (Sure 2, Vers 216) und sein Ausspruch (Allah der Erhabene) »Allah wird nach Schwierigkeiten Erleichterung schaffen« (Sure 65, Vers 7) und sein Ausspruch ﷺ: »Intensiviere die Bedrängnis, dann wird sie sich lösen.« Und der gesamte Koran und die herabgesandten Bücher bestätigen dies. Vers 4261

M6:4261 — اتفاقا اندر آن ایام دزد / گشته بود انبوه پخته و خام دزد

اتفاقا اندر آن ایام دزدگشته بود انبوه پخته و خام دزد
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:4261

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اتفاقاً در آن ایام، شهر پر از دزدان شده بود؛ هم دزدان کارآزموده و هم دزدان بی‌تجربه (یا از هر چیز، پخته و خامش را می‌دزدیدند). معنا: این بیت به وضعیتی اشاره می‌کند که در آن دوران، شهر با انبوهی از دزدان ماهر و ناشی روبه‌رو بود که بی‌پروا به هر نوع مالی دستبرد می‌زدند.

شرح

مولانا در این بیت به زمینه‌ای اجتماعی و سیاسی اشاره می‌کند که داستان در آن رخ می‌دهد. این بیت به ما می‌گوید که در روزگاری که ماجرای فقیر گنج‌طلب و عسس اتفاق می‌افتد، شهر با هجوم بی‌سابقهٔ دزدان روبه‌رو بود. این «انبوهی» دزدان، تنها به معنای تعداد زیادشان نیست؛ مولانا با تعبیر «پخته و خام دزد»، تصویری جامع از فراگیری فساد و جرم ارائه می‌کند. «پخته و خام» را می‌توان به دو شیوه تفسیر کرد: یکی به دزدان باتجربه و زبده در کنار دزدان تازه‌کار و نابلد، و دیگر به نوع سرقت آن‌ها – هر چیزی که پخته و آماده بود (مثل غلات در انبار) و هر چیزی که خام و نارس بود (مثل میوه بر درخت)، یعنی هیچ چیز از دستبردشان در امان نبود. این فراگیری جرم، فشاری عظیم بر دستگاه حاکمه و به‌ویژه عسس‌ها وارد کرده بود.

من معتقدم مولانا در اینجا فقط گزارشی از اوضاع نمی‌دهد، بلکه زمینه‌ای برای یک آزمون بزرگ فراهم می‌آورد. افزایش دزدی‌ها، خلیفه یا امیر شهر را به اتخاذ تدابیر بسیار سخت‌گیرانه واداشته بود. او عسس‌ها را تهدید کرده بود که در برابر دزدان رحم نکنند، رشوه نپذیرند، و گول فریبکاری‌هایشان را نخورند. این فضای خفقان‌آور و ضرورت برخورد قاطع با هر کسی که در شب در شهر دیده می‌شد، بستری را برای بروز فاجعه‌ای ناخواسته آماده می‌کرد.

نکتهٔ کلیدی در اینجا اصل «عام و خاص» است که مولانا آن را از توصیه‌های امام علی (علیه السلام) در نامه به مالک اشتر وام گرفته است. امام علی صریحاً به مالک اشتر می‌فرماید که به خاطر خشنودی خواص، عامهٔ مردم را نرنجاند و رنج عامه را بر رنج خواص مقدم بدارد. مولانا در اینجا همین اصل را از دیدگاه حاکمیت بیان می‌کند: «رحم بر دزدان و هر منحوس‌دست / بر ضعیفان ضربت و بی‌رحمی است». یعنی ترحم بر مجرم، در واقع بی‌رحمی بر عامهٔ مردم است که آسیب‌دیدگان اصلی هستند. این حکم، البته، برای حاکمان مستبدی که درست برعکس عمل می‌کنند و عامه را فدای خواص می‌کنند، یک درس بزرگ اخلاقی و حکومتی است.

علاوه بر این، مولانا از تمثیل «اُصبع مَلدوغ» (انگشت گزیده‌شده) استفاده می‌کند. اگر انگشتی توسط حشره‌ای گزیده شود و زهر در آن جریان یابد، برای دفع شر از تمام بدن، گاهی لازم است که آن انگشت بریده شود یا حداقل شکافته شود تا زهر از آن خارج گردد. این تمثیل نشان می‌دهد که در مواجهه با خطری که کل جامعه را تهدید می‌کند، فدای جزء (مثلاً یک دزد یا یک عامل فساد) برای حفظ کل (امنیت جامعه) امری ضروری و حتی اخلاقی است. اینجاست که حکمی کلی برای برخورد با دزدان صادر شده بود؛ حکمی که متأسفانه در مورد شخص فقیر قصه، منجر به خطای قضاوت شد، چرا که او دزد نبود، اما در شرایطی قرار گرفت که ظواهر امر، او را دزد نشان می‌داد. این بیت در واقع پیش‌درآمدی است برای نشان دادن تعارض میان حکم کلی و وضعیت جزئی، و تفاوت میان ظاهر و باطن.

نکات کلیدی

  • بیت، صحنهٔ اجتماعیِ داستان را ترسیم می‌کند: شهری که درگیر جرم و فساد فراگیر است، با دزدانی از هر نوع و با هر روش.
  • تعبیر «پخته و خام دزد» به گستردگی دزدی‌ها اشاره دارد؛ هم دزدان زبده و هم ناشی، و هم سرقت از هر نوع مال.
  • افزایش جرم، حکومت را وادار به اتخاذ تدابیر سخت‌گیرانه کرده بود و عسس‌ها تحت فشار بودند تا بی‌رحمانه عمل کنند.
  • مولانا اصل «رنج عام بر رنج خاص» را مطرح می‌کند: ترحم بر مجرم، در واقع بی‌رحمی بر عامهٔ مردم است.
  • تمثیل «اُصبع مَلدوغ» نشان می‌دهد که برای حفظ کل جامعه، فدای جزء (مثلاً یک عامل فساد) ضروری است.
  • بیت، پیش‌درآمدی است بر خطای قضاوت بر اساس ظواهر، در مواجهه با قوانین کلیِ زمانه.

Sources: d6-s95 · 01:41:45 d6-s95 · 01:57:25

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.