M2:1373 — گر تو باشی راست ور باشی تو کژ / پیشتر می‌غژ بدو واپس مغژ

Este verso concluye una sección que utiliza la metáfora del corazón como un estanque (حوض, ḥawḍ) conectado a un mar infinito (بحر, baḥr), que representa la Realidad Divina. Rumi describe la interacción entre el «mar del cuerpo» y el «mar del corazón», separados por una barrera sutil (M2:1372). El consejo de este verso es una llamada a la acción espiritual incondicional.

La instrucción es clara: no importa si te sientes «recto» (راست, rāst) —en un estado de pureza y obediencia— o «torcido» (کژ, kaž) —desviado, pecador, imperfecto—. La condición espiritual actual no es una excusa para la inacción. El único imperativo es avanzar (پیشتر می‌غژ, pīshtar mī-ġaž), esforzarse por moverse hacia la Fuente, hacia ese mar del corazón. El verbo غژیدن (ġažīdan) sugiere un movimiento arduo, como arrastrarse o crujir bajo presión, lo que subraya que el progreso espiritual no siempre es fácil ni elegante.

La prohibición es igualmente enfática: «no retrocedas» (واپس مغژ, vāpas ma-ġaž). Rendirse, desesperar o alejarse del camino espiritual por un sentimiento de indignidad es el verdadero fracaso. Rumi enseña que la búsqueda de Dios no es un privilegio de los puros; es una necesidad para todos. El movimiento constante hacia adelante, por torpe que sea, es lo que mantiene abierta la conexión con el mar de la Gracia.

این بیت در ادامهٔ تمثیل «دل» به مثابهٔ حوضی متصل به دریای بی‌کران حقیقت و «تن» به مثابهٔ گِل و لای اطراف آن حوض می‌آید. مولانا پس از توصیف کشمکش میان این دو دریا (بحر تن و بحر دل)، به سالک فرمان می‌دهد که مسیر حرکتش را انتخاب کند.

نکتهٔ اصلی اینجاست: حرکت به سوی «او» (که به دریای دل یا همان حقیقت الهی بازمی‌گردد) نباید مشروط به حال درونی سالک باشد. مولانا می‌گوید فرقی نمی‌کند که خود را «راست» (پاک، صالح، در مسیر درست) بدانی یا «کژ» (گناهکار، منحرف، آلوده). در هر دو حالت، وظیفه یکی است: پیش رفتن. این نگاه، راه را بر بهانه‌جویی و یأس می‌بندد. انسان گناهکار نمی‌تواند بگوید «چون من کژ و آلوده‌ام، پس لایق حرکت نیستم» و انسان صالح نیز نباید به حال خود مغرور شده و از حرکت باز ایستد.

فعل‌های «می‌غژ» و «مغژ» بسیار کلیدی هستند. «غژیدن» به معنای حرکت کردن با سختی و فشار است، مثل کشیدن یک جسم سنگین روی زمین. این انتخاب واژه نشان می‌دهد که سلوک و حرکت به پیش، کاری آسان و بی‌زحمت نیست، بلکه نیازمند عزم، مجاهده و تحمل دشواری است. پیام نهایی، یک تشویق بی‌قید و شرط به تداوم حرکت در مسیر معنوی است، بدون توجه به قضاوت‌های ارزشی دربارهٔ خود و بدون لحظه‌ای تردید برای بازگشت.