قرائت› دفتر ۱› بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشتنمای شدن› بیت ۱۸۵۹
M1:1859 — او چو بیند خلق را سرمست خویش / از تکبر میرود از دست خویش
M1:1859
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
وقتی فردی میبیند که دیگران او را بیش از حد ستایش میکنند و مجذوب او شدهاند، دچار غرور و تکبر میشود و تعادل روحی و روانی خود را از دست میدهد.
این بیت به یکی از بزرگترین خطرات معنوی برای سالک اشاره میکند: تأثیر ویرانگر ستایش و توجه مردم. مولانا در ابیات قبل، صحنهای را توصیف میکند که در آن، مردم با تملق و غلو، فردی را تا حد پرستش بالا میبرند و او را بیهمتا و مالک دو جهان میخوانند.
در این بیت، مولانا نتیجهٔ این ستایشها را نشان میدهد. آن شخص وقتی خود را در مرکز این توجه مستانه میبیند، به جای آنکه متواضع بماند، دچار «تکبر» میشود. این تکبر چنان او را فرا میگیرد که «از دست خویش میرود»؛ یعنی کنترل خود را از دست میدهد، از خود واقعیاش بیگانه میشود و اسیر تصویری دروغین میگردد که دیگران برایش ساختهاند. این «از دست رفتن» به معنای از دست دادن خودشناسی، فروتنی و ارتباط اصیل با حقیقت است. در واقع، ستایش خلق مانند شرابی است که فرد را مستِ خودِ دروغینش میکند و او را از مسیر اصلی منحرف میسازد.
- سرمست خویش
- شیفته و مجذوب خود، مستِ وجود خود
- تکبر
- خود را بزرگ پنداشتن، غرور
- میرود از دست خویش
- اختیار خود را از دست میدهد، از خود بیخود میشود
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.