قرائت› دفتر ۱› بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشتنمای شدن› بیت ۱۸۷۹
M1:1879 — چونک در بدنامی آمد ریش او / دیو را ننگ آید از تفتیش او
M1:1879
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
وقتی انسان در اثر غرور و خودپسندی به نهایت پستی و رسوایی میرسد، حتی شیطان هم از او دوری میکند و او را لایق وسوسه کردن نمیداند.
این بیت در ادامهٔ بحث دربارهٔ خطرات شهرت و ستایش مردم بیان میشود. مولانا توضیح میدهد که وقتی نفس انسان با مدح و ثنای دیگران مغرور و فرعونصفت میشود، به تدریج چنان در زشتی و پستی غرق میگردد که از مقام انسانی خود سقوط میکند.
تصویرسازی مولانا در اینجا بسیار تکاندهنده است. او میگوید این فرد به چنان درجهای از تباهی میرسد که حتی «دیو» یا شیطان که کارش گمراه کردن آدمیان است، از نزدیک شدن به او و «تفتیش» (جستجو و وسوسه) او شرم میکند. به عبارت دیگر، این شخص از خود شیطان هم پستتر و شرورتر شده است. شیطان به سراغ کسی میرود که هنوز ذرهای از انسانیت و قابلیت گمراه شدن در او باقی است، اما این فرد به دلیل خودبینی و بدنامی، به کلی از دایرهٔ انسانیت خارج شده و دیگر طعمهٔ جذابی برای شیطان نیست. این نهایت سقوطی است که برای یک انسان متصور است: رسیدن به جایی که حتی مظهر شرارت نیز از او رویگردان شود.
- ریش
- در اینجا کنایه از آبرو، اعتبار و شخصیت مردانه است.
- ننگ آید
- شرمش میآید، عار دارد.
- تفتیش
- جستجو، بازجویی، کنکاش. در اینجا به معنای وسوسه کردن و به دنبال گمراه کردن او رفتن است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.