قرائت› دفتر ۱› بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کان› بیت ۱۹۰۴
M1:1904 — ز انبهی برگ پنهان گشته شاخ / ز انبهی گل نهان صحرا و کاخ
M1:1904
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، تصویر باغ دلی را تکمیل میکند که در بهار معنوی، چنان از برگ و گلهای معرفت و احوال خوش روحانی پوشیده شده که اصل و اساس مادی آن (شاخهها و زمین) دیگر به چشم نمیآید.
این بیت در ادامه توصیف «باغ دل» عارف است. مولانا پس از آنکه ما را به دیدن بهار و خزان در درون خودمان دعوت میکند، تصویری از اوج شکوفایی این باغ ارائه میدهد. این شکوفایی چنان عظیم و پربار است که جزئیات از شدت کلیات محو میشوند. شاخهها، که اسکلت و اساس درخت هستند، زیر حجم انبوه برگها پنهان شدهاند. دشت و کاخ، که نماد تمام گسترهٔ وجود (طبیعی و ساختهٔ دست بشر) هستند، در زیر فرشی از گلهای معنوی ناپدید گشتهاند.
این تصویر چند لایه معنا دارد:
-
غلبهٔ معنا بر ماده: برگها و گلها نماد تجلیات معنوی، افکار عالی، و احوالات روحانی هستند. شاخهها و زمین، بستر مادی و جسمانی وجود انساناند. در اوج تجربهٔ معنوی، تجلیات چنان فراوان میشود که انسان دیگر به جنبهٔ مادی و محدود خود توجهی ندارد و غرق در معنا میشود.
-
کثرت در وحدت: این انبوهی برگ و گل، نشاندهندهٔ کثرت و تنوع تجلیات الهی در دل سالک است. اما این کثرت به قدری هماهنگ و یکپارچه است که یک تصویر واحد و باشکوه از بهار معنوی میسازد و اجزای متفرقه را در خود پنهان میکند.
در ابیات بعدی، مولانا توضیح میدهد که «سخنها»یی که او میگوید (یعنی ابیات مثنوی)، بوی همین باغ و گلزار است. بنابراین، این بیت نه تنها توصیف یک حال درونی است، بلکه به منشأ الهام خود مثنوی نیز اشاره دارد.
- ز انبهی
- از بسیاری، از انبوهی و فراوانی
- نهان
- پنهان، مخفی
- کاخ
- در اینجا در کنار «صحرا» به معنای تمام آبادیها و فضاهای متمدنانه است، یعنی «همه جا».
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.