قرائت› دفتر ۱› بخش ۹۸ - در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لها› بیت ۱۹۶۶
M1:1966 — ورنه خود اشفقن منها چون بدی / گرنه از بیمش دل که خون شدی
M1:1966
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید اگر آن «نفحات» و «امانت» الهی اینچنین عظیم و دهشتناک نبود، چرا آسمانها و زمین از پذیرش آن سر باز زدند و کوهها از ترس آن متلاشی میشدند؟
مولانا در ابیات قبل، از «نفحات» یا دمهای حیاتبخش الهی سخن میگوید که فرصتهایی گذرا برای دریافت فیض معنوی هستند. او عظمت این نفحات را چنان توصیف میکند که اگر بر زمین و آسمان فرود آیند، آنها را از ترس آب میکند. سپس برای تأیید این سخن، به آیهٔ امانت در قرآن (احزاب، ۷۲) اشاره میکند که در آن، آسمانها، زمین و کوهها از به دوش کشیدن بار امانت الهی سر باز زدند و از آن ترسیدند (فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا).
این بیت، یک استفهام انکاری است و همان ایده را به زبان شعر بازگو میکند. مولانا میپرسد: «اگر این بار امانت و این نفحهٔ ربانی آنقدر سهمگین نبود، پس چرا آسمانها و زمین از آن ترسیدند (اشفقن منها)؟ و اگر از هیبت آن نبود، چرا دل کوه باید از ترس خون میشد؟» این پرسشها تأکیدی است بر سنگینی و عظمت مسئولیتی که انسان پذیرفته و بزرگی فیضی که به او عرضه میشود. این «ترس» و «خون شدن دل» نشانهٔ درک عظمت آن حقیقت است، حقیقتی که وجودهای عظیم کیهانی تاب تحملش را نداشتند اما روح انسان پذیرای آن شد.
- اشفقن منها
- بخشی از آیه ۷۲ سوره احزاب در قرآن به معنای «از آن ترسیدند» یا «از آن بیمناک شدند».
- بدی
- فعل «بود» در حالت شرطی و گذشته، به معنی «میبود».
- بیم
- ترس، وحشت، خوف.
- که
- در اینجا به معنی «کوه» است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.