M1:2003 — عیب شد نسبت به مخلوق جهول / نی به نسبت با خداوند قبول

این بیت در ادامهٔ دفاع مولوی از حالتی است که برای پیامبر اسلام (ص) در «شب تعریس» رخ داد و باعث شد نماز صبح ایشان قضا شود. از دیدگاه ظاهری و فقهی، قضا شدن نماز یک نقص و عیب است. اما مولوی توضیح می‌دهد که این نگاه، نگاه «مخلوق جهول» یا انسان ناآگاه از حقایق معنوی است.

از دیدگاه خداوند که او را «خداوند قبول» (پذیرنده) می‌خواند، آن حالت جذبه و بی‌خویشی معنوی که بر پیامبر عارض شد، نه تنها عیب نیست، بلکه کمال است. در واقع، این بیت یک اصل مهم در عرفان را بیان می‌کند: ارزش کارها به نسبت سنجیده می‌شود. یک عمل ممکن است در یک سطح (شریعت ظاهری، نگاه انسانی) نقص باشد، اما در سطحی بالاتر (حقیقت، نگاه الهی) عین کمال و حکمت باشد.

مولوی با این بیت، شنونده را دعوت می‌کند تا از قضاوت‌های سطحی و مبتنی بر ظاهر فراتر رود و به باطن و حقیقت امور توجه کند. «عیب» امری نسبی است و به چشم بیننده بستگی دارد. چشمی که تنها ظاهر را می‌بیند، در همه چیز عیب می‌جوید، اما چشمی که به خداوند متصل است، در هر پدیده‌ای حکمت و زیبایی او را مشاهده می‌کند.