قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عُمَر -رضی الله عنه- به او آنچه هاتف آواز داد› بیت ۲۱۹۴
M1:2194 — گفت ای بوده حجابم از اله / ای مرا تو راهزن از شاهراه
M1:2194
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
نوازنده، در اوج پشیمانی، ساز خود (چنگ) را مورد خطاب قرار میدهد و آن را مانعی میان خود و خدا و عاملی که او را از راه راست منحرف کرده است، میخواند.
این بیت بخشی از زاری و توبهٔ سوزناک نوازندهای پیر است که پس از دریافت پیام لطف الهی از زبان خلیفه عمر، به عمق غفلت خود پی میبرد. او در این لحظهٔ بیداری روحانی، رو به سازی میکند که یک عمر همدم و وسیلهٔ معیشت او بوده و آن را با تلخی سرزنش میکند.
ساز او، که نماد هنر و تمام دلبستگیهای دنیوی اوست، اکنون در چشمش یک «حجاب» است؛ پردهای که مانع دیدن حقیقت و نزدیکی به خداوند (اله) شده است. او تمام عمر خود را صرف نواختن برای مردم کرده و از یاد خدا غافل مانده بود. این اشتغال به «خَلق» او را از «خالق» دور کرده بود.
در مصرع دوم، این ایده با استعارهای قویتر بیان میشود: ساز، یک «راهزن» است که او را از «شاهراه» منحرف کرده. «شاهراه» در ادبیات عرفانی، همان راه مستقیم بهسوی خدا، یعنی شریعت و طریقت، است. نوازنده حس میکند که هنر و شهرت، مانند راهزنی، او را از این مسیر اصلی ربوده و به بیراهههای غفلت و سرگرمی کشانده است. شکستن ساز در بیت پیشین، نماد درهم شکستن همین حجاب و توبهٔ قطعی از گذشتهای است که اکنون آن را تباهشده میبیند.
- حجابم
- پرده و مانع من
- اله
- خدا، پروردگار، معبود
- راهزن
- دزد سر گردنه، کسی که راه را بر مسافر میبندد
- شاهراه
- راه اصلی، راه بزرگ و مستقیم (در اینجا کنایه از راه حق)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.