قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبست› بیت ۲۷۲۵
M1:2725 — رو بر سلطان و کار و بار بین / حس تجری تحتها الانهار بین
M1:2725
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید: به درگاه حقیقت برو و ببین که حواس روحانی و ادراکات اولیای الهی در مقایسه با حواس محدود ما، مانند رودهای خروشانی است که از زیر باغهای بهشتی روان است.
این بیت در ادامهٔ داستان مرد عرب بادیهنشینی است که کوزهای آب باران را به عنوان هدیهای گرانبها برای خلیفه به بغداد میآورد، غافل از آنکه شهر بغداد بر کنار رود عظیم دجله بنا شده است.
مولانا از این داستان به عنوان یک تمثیل استفاده میکند. مرد عرب نماد انسان با ادراکات و حواس محدود خود (حس جزوی) است. کوزهٔ آب او همان دستاوردهای عقلی و حسی ماست که به نظر خودمان بسیار ارزشمند است. اما خلیفه یا «سلطان»، نماد حق یا انسان کامل است و بغداد و رود دجله، عالم معنا و حقیقت بیکران الهی است.
این بیت به ما میگوید که اگر به «سلطان» (یعنی به اصل حقیقت) روی آوریم، میبینیم که در آنجا نه یک کوزهٔ کوچک، بلکه رودهای خروشان معرفت و ادراک جاری است. مولانا با وام گرفتن از عبارت قرآنی «تَجری مِن تَحتِهَا الأَنهار» (که در وصف بهشت آمده)، حواس و ادراکات اولیای الهی را توصیف میکند. حواس آنها همچون باغی است که از زیر آن نهرهای علم و شهود الهی روان است. در مقایسه با آن اقیانوس، حواس ما قطرهای بیش نیست و هدیه بردن این قطره به پیشگاه آن دریا، نشانهٔ بیخبری ماست.
- کار و بار
- در اینجا به معنی شکوه، دستگاه، عظمت و کسب و کار
- حس
- در اینجا به معنی قوهٔ ادراک، دریافت و آگاهی؛ هم شامل حواس ظاهری و هم ادراکات باطنی
- تجری تحتها الانهار
- بخشی از آیهٔ قرآن به معنی «از زیر آن نهرها جاری است» که معمولاً در وصف بهشت به کار میرود.
This couplet urges the reader to turn towards the divine 'Sultan' (God) and witness His magnificence, which is like a spiritual sense-perception nourished by ever-flowing rivers of grace.
This verse concludes the setup for the story of the desert Arab. The Arab, with his humble jar of rainwater, is about to present his gift to the Caliph of Baghdad, unaware that the mighty Tigris river flows through the city. Rumi uses this moment to pivot from the literal story to its spiritual allegory.
The 'Sultan' is God, and his 'works and ways' (kār o bār) are the boundless manifestations of divine reality. The second hemistich, 'Behold a sense 'neath which the rivers flow,' is a direct quotation from the Qur'an's description of Paradise (tajrī taḥtahā al-anhār). Here, Rumi applies this sacred image not to an afterlife location, but to an elevated state of spiritual perception (ḥiss). This is a 'sense' so vivified by divine connection that it has the constant, life-giving grace of paradise flowing through it.
The contrast is stark: the Arab's small jar of stagnant water represents our limited, individual sensory perception and good works. The Sultan's reality, symbolized by the Tigris and the rivers of Paradise, represents the infinite, ever-renewing ocean of divine knowledge and grace. The beyt is an invitation to shift our gaze from our own meager offerings to the overwhelming generosity of the Divine, which is the true source of all spiritual life.
- تجری تحتها الانهار
- An Arabic phrase from the Qur'an, meaning '[gardens] beneath which rivers flow,' used to describe Paradise. Rumi re-purposes it here to describe a spiritualized mode of perception.
- حس
- Arabic for 'sense' or 'perception.' In this context, it refers not just to the five physical senses but to a higher, spiritual faculty of awareness or intuition.
- کار و بار
- A Persian idiom meaning 'business,' 'affairs,' 'works and ways,' or 'pomp and circumstance.' Here it evokes the magnificent and all-encompassing reality of the divine 'Sultan.'
- سلطان
- Literally 'Sultan' or 'King.' In Sufi poetry, it is a common title for God, the ultimate sovereign, and can also refer to the perfected spiritual guide.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.