قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۱ - در بیان آنک چنانک گدا عاشق کرمست و عاشق کریم، کرمِ کریم هم عاشق گداست اگر گدا را صبر بیش بود کریم بر در او آید و اگر کریم را صبر بیش بود گدا بر در او آید اما صبر گدا کمال گداست و صبر کریم نقصان اوست› بیت ۲۷۵۱
M1:2751 — بانگ میآمد که ای طالب بیا / جود، محتاج گدایان چون گدا
M1:2751
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید که بخشندگی و کرم الهی خود به دنبال نیازمندان میگردد، زیرا وجودش تنها از طریق بخشیدن به آنها معنا و تحقق پیدا میکند؛ پس همانطور که گدا محتاج کرم است، کرم نیز محتاج گداست.
مولانا در اینجا یک رابطهی دوطرفه و عاشقانه میان «بخشنده» و «نیازمند» را به تصویر میکشد. معمولاً تصور میشود که این فقط گداست که به دنبال شخص بخشنده و کرم اوست. اما مولانا این معادله را برعکس میکند و میگوید «جود» (کرم و بخشندگی) نیز فعالانه در جستجوی «گدا» (نیازمند) است.
این مفهوم در عرفان اسلامی، بهویژه در نگاه مولانا، بسیار عمیق است. صفات خداوند، مانند «کریم» و «بخشنده»، برای آنکه ظهور کنند و به فعلیت برسند، به یک «محل» یا «مظهری» برای تجلی نیاز دارند. همانطور که یک چهرهی زیبا برای دیده شدن به آینه نیازمند است (چنانکه در بیت بعدی میآید)، صفت بخشندگی خداوند نیز برای آشکار شدن به وجود نیازمندان محتاج است. بنابراین، نیاز مخلوق، آینهای است که کرم خالق را بازمیتاباند.
این بیت، نیازمند و طالب را در جایگاهی والا قرار میدهد. او دیگر موجودی منفعل و صرفاً دریافتکننده نیست، بلکه عاملی ضروری برای تحقق یک صفت الهی است. این نگاه، رابطهی انسان با خدا را از یک رابطهی یکسویهی مبتنی بر نیاز، به یک رابطهی متقابل و عاشقانه تبدیل میکند که در آن هر دو طرف، جویندهی یکدیگرند. ندای «ای طالب بیا» در واقع صدای خودِ «جود» و بخشندگی است که مشتاقانه طالب را به سوی خود فرا میخواند.
- بانگ
- صدا، فریاد، ندا
- طالب
- جوینده، خواستار، نیازمند
- جود
- بخشش، کرم، سخاوت
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.