M1:2770 — بر سماع راست هر کس چیر نیست / لقمهٔ هر مرغکی انجیر نیست

مولانا در این بخش میان دو نوع سالک تمایز قائل می‌شود: یکی «عاشق حق» که در واقع عاشق تصورات و پندارهای خود از خداست و دیگری «عاشق ذات» که به شهود مستقیم حقیقت رسیده است. او توضیح بیشتر این مطلب را خطرناک می‌داند، زیرا «فهم‌های کهنه» و کوته‌نظر ممکن است آن را به انحراف بکشانند.

این بیت نتیجهٔ آن احتیاط است. «سماع راست» در اینجا فقط به معنای رقص و موسیقی صوفیانه نیست، بلکه کنایه از هر نوع تجربهٔ معنوی اصیل و درک مستقیم حقایق الهی است. مولانا می‌گوید هر کسی «چیر» یا مسلط بر این تجربه نیست؛ یعنی ظرفیت هضم و فهم آن را ندارد. چنین تجربه‌ای می‌تواند برای فرد неподготовлен ویرانگر باشد.

مصرع دوم این ایده را با یک مثال روشن می‌کند: «لقمهٔ هر مرغکی انجیر نیست». انجیر میوه‌ای شیرین، مغذی و کامل است، اما هر پرندهٔ کوچکی نمی‌تواند آن را بخورد. این میوه، استعاره از همان حقایق معنوی سنگین و لطیف است و «مرغک» (پرندهٔ کوچک و ضعیف) کنایه از سالک مبتدی، مدعی دروغین، یا کسی است که روحش هنوز برای دریافت چنین معرفتی آماده و بزرگ نشده است. این بیت هشداری است دربارهٔ اهمیت «ظرفیت» و «استعداد» در راه معنویت.